भारतात दोन वर्षात द्वेषपूर्ण भाषणात ९७ टक्क्यांची वाढ, नितेश राणे पहिल्या पाचमध्ये

सेंटर फॉर द स्टडी ऑफ ऑर्गेनाइज्ड हेड (CSoH) द्वारा भारतातील द्वेषपूर्ण भाषणांसंदर्भातील घटनांसंदर्भात २०२५ चा वार्षिक अहवाल प्रसिद्ध करण्यात आलाय. या अहवालात भारतात द्वेषाचं राजकारण आणि संघटितपणे वेगानं वाढणाऱ्या द्वेषपूर्ण भाषणांचे गंभीर परिणाम समोर आले आहेत.

या अहवालानुसार २०२५ मध्ये २१ राज्य आणि एक केंद्रशासित प्रदेश आणि राष्ट्रीय राजधानीचं क्षेत्र (NCT) असलेल्या दिल्लीत धार्मिक अल्पसंख्यक विशेष करुन मुस्लीम आणि ख्रिश्चन यांना द्वेषपूर्ण भाषणातून लक्ष्य करणाऱ्या एकूण १३१८ घटना घडलेल्या आहेत. याचाच अर्थ भारतात दररोज सरासरी द्वेषपूर्ण भाषणाच्या ४ घटना घडलेल्या आहेत.

CsoH च्या अनुसार २०२४ च्या तुलनेत अशा घटनांमध्ये १३ टक्क्यांची वाढ झालेली आहे. तर २०२३ च्या तुलनेत हीच वाढ तब्बल ९७ टक्के झालेली आहे. २०२३ मध्ये द्वेषपूर्ण भाषणाच्या ६६८ घटनांची नोंद करण्यात आली होती.

सेंटर फॉर द स्टडी ऑफ ऑर्गनाइज्ड हेट (CsoH) ही एक तटस्थ अशी खासगी संस्था आहे. ही संस्था अमेरिका स्थित एक थिंट टँक आहे. याद्वारे हिंसा, जातीवाद, कट्टरपंथ आणि ऑनलाईन नुकसान करणाऱ्या घटना शोधत असते. या संस्थेचा उद्देश धर्म, वंश, राष्ट्रीयता, जाती, जातीयवाद, लिंग, दिव्यांगता किंवा लैंगिक शोषण अशा कुठल्याही समूहाविरोधातील द्वेषाच्या घटना समजून घेणं, त्या रोखण्यासाठी प्रयत्न करणं हा आहे.

या अहवालात सोशल मीडियाच्या माध्यमातून कशाप्रकारे द्वेष पसरविणाऱी भाषण किंवा वक्तव्यं पसरवली जातात, यावर प्रकाश टाकण्यात आलाय. १३१८ द्वेषपूर्ण भाषण-वक्तव्याच्या घटनांपैकी १२७८ घटनांचे व्हिडिओ सर्वात आधी सोशल मीडियाच्या विविध प्लॅटफॉर्म्सवर शेअर करण्यात आले किंवा त्याचं लाईव्ह स्ट्रीमिंग करण्यात आलं. सोशल मीडियावर प्रसारित होणाऱ्या घटनांपैकी ९७ टक्के घटना या द्वेषपूर्ण भाषणं, वक्तव्याच्या आहेत. यापैकी फेसबुकवर सर्वात आधी ९४२ व्हिडिओ हे फेसबुकवर अपलोड करण्यात आले आहेत. त्यानंतर युट्युबवर २४६, इंस्टाग्रामवर ६७ आणि ट्विटर (X) वर २३ व्हिडिओ अपलोड करण्यात आले आहेत.

१३०० पेक्षा ज्यादा भाषणांपैकी ९८ टक्के म्हणजेच १२८९ द्वेषपूर्ण भाषणं-वक्तव्यं ही फक्त ख्रिश्चन आणि मुस्लिमांना लक्ष्य करणारी असल्याचं CsoH च्या अभ्यासात निष्पन्न झालंय. २०२४ मध्ये दाखल झालेल्या ११४७ च्या घटनांच्या तुलनेत त्यात १२ टक्क्यांची वाढ झालीय. ख्रिश्चनांविरोधात द्वेषपूर्ण भाषणांच्या १६२ घटना आहेत, ज्या एकूण प्रकरणांच्या १२ टक्के आहेत. ही आकडेवारी २०२४ मध्ये ख्रिश्चनांविरोधातील द्वेषपूर्ण भाषणांच्या एकूण घटनांच्या टक्केवारीत सुमारे ४१ टक्क्यांची वाढ दर्शविणारी आहे.

देशात सर्वाधिक द्वेषपूर्ण भाषेच्या वापराची २६६ प्रकरणं ही उत्तर प्रदेशातील आहेत. त्याखालोखाल महाराष्ट्राता १९३, मध्यप्रदेशमध्ये १७२, उत्तराखंडमध्ये १५५ आणि दिल्लीत ७६ प्रकरणं आहेत. महाराष्ट्रातील द्वेषपूर्ण भाषणं-वक्तव्याच्या जवळपास ४० टक्के घटनांमध्ये हिंसा झालेली आहे. CsoH च्या अहवालानुसार ही घटना अन्य कुठल्याही राज्याच्या तुलनेत सर्वाधिक आहे.

CsoH ने २३ राज्याचं विश्लेषण केलं. त्यापैकी १६ राज्यांमध्ये भाजप (पूर्ण किंवा अंशतः) सत्तेत आहे. जवळपास ८८ टक्के घटना या भाजपची सत्ता असलेल्या राज्यांमध्ये घडलेल्या आहेत. उत्तराखंड चे मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी हे द्वेषपूर्ण भाषणं करण्याच्या प्रकरणात देशात आघाडीवर आहेत. तर त्याखालोखाल भाजपचे महाराष्ट्रातील मंत्री नितेश राणे हे ७१ द्वेषपूर्ण भाषणं देणाऱ्यांच्या यादीत पहिल्या पाच मध्ये आहेत. त्यानंतर आंतरराष्ट्रीय हिंदु परिषदेचे प्रमुख डॉ. प्रवीण तोगडिया हे ४६ द्वेषपूर्ण भाषणं आणि भाजप नेते अश्विनी उपाध्याय हे ३५ द्वेषपूर्ण भाषणं देत राणेंच्या मागे आहेत.

एप्रिल २०२५ मध्ये द्वेषपूर्ण भाषणांचे १५८ कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले होते. यापैकी बहुतांश कार्यक्रम हे पहलगामच्या दहशतवादी हल्ल्याच्या विरोधात रामनवमी यात्रा आणि सभांचे होते. २२ एप्रिल (पहलगाम दहशतवादी हल्ल्याचा दिवस) आणि ७ मे दरम्यान वैयक्तिक पातळीवर द्वेषपूर्ण भाषणांच्या ९८ घटनांची नोंद झाली होती. द्वेष पसरविणाऱ्या भाषणांपैकी कमीतकमी २३ टक्के (३०८) घटनांमध्ये हिंसा करण्याचं स्पष्टपणे आवाहन करण्यात आलं होतं. तर १३६ घटनांमध्ये थेट शस्त्र हाती घेण्याचं आवाहन करण्यात आलं होतं.

२०२४ पासून हिंसेचं आवाहन करणाऱ्या घटनांमध्ये १९ टक्क्यांची वाढ झालीय. तर दुसरीकडे अल्पसंख्यांवर (१२० घटना) सामाजिक किंवा आर्थिक बहिष्कार टाकण्याचं आवाहन करणाऱ्या घटनांमध्ये ८ टक्क्यांची वाढ झालीय. एकूण २७६ भाषणांमध्ये मस्जिद, धार्मिकस्थळं आणि चर्चसहित पुजेच्या ठिकाणांना हटविणे किंवा नष्ट करण्याचं आवाहन करण्यात आलंय. उत्तर प्रदेशातील ज्ञानवापी मस्जिद आणि शाही ईदगाह मस्जिद हे सर्वाधिक लक्ष्य करण्यात आलेली धार्मिक ठिकाणं आहेत. १४१ भाषणांमध्ये अल्पसंख्यांकांचं वर्णन करण्यासाठी दीमक, परजीवी, किडे, डुक्कर, पागल कुत्ते, सापांची पिल्लं, हिरवे साप आणि खुनी प्यासे लाश अशा शब्दांचा वापर करत अमानवीय भाषेचा वापर करण्यात आला.

हिंदुत्ववादी संघटना, विश्व हिंदु परिषद (VHP) आणि बजरंग दल या नियमितपणे द्वेषपूर्ण भाषण करणाऱ्या संघटना म्हणून पुढं आल्या आहेत. अशा एकूण घटनांपैकी २२ टक्के म्हणजेच २८९ प्रकरणं ही या संघटनांशी निगडीत आहेत. यापैकी १३८ घटनांमध्ये आंतरराष्ट्रीय हिंदु परिषदेच्या कार्यकर्त्यांचा थेट समावेश असल्याचं या अहवालात म्हटलंय. CsoH ने २०२५ मध्ये १६० पेक्षा अधिक संघटना आणि अनौपचारिक गटांच्या आयोजकांना किंवा सहआयोजकाच्या रुपात ओळखलंय.

कमीतकमी ६९ द्वेषपूर्ण भाषणात किंवा कार्यक्रमांमध्ये रोहिंग्या शरणार्थींना लक्ष्य करण्यात आलं होतं. तर १९२ भाषणांमध्ये बांगलादेशी घुसखोर असा उल्लेख करण्यात आला. ज्याचा वापर हा सातत्यानं बंगाली भाषा बोलणाऱ्या मुस्लिमांना ते विदेशी असल्याचं दाखविण्यासाठी केला जात होता.

ख्रिश्चनांवरील हल्ले

CsoH ने आपल्या अहवालात एक गंभीर चिंता व्यक्त केलीय ती ख्रिश्चनांवरील हल्ल्यांच्या वाढत्या संख्येबाबत. १६२ पेक्षा अधिक वेगवेगळ्या घटनांमध्ये ख्रिश्चनांविरोधात द्वेषपूर्ण भाषणं करण्यात आली. या कार्यक्रमांच्या आयोजनात विश्व हिंदु परिषद-बजरंग दल आणि आंतरराष्ट्रीय हिंदु परिषद-राष्ट्रीय बजरंग दल यांनी अनुक्रमे ५० आणि १६ कार्यक्रमांचं आयोजन केलं होतं. भाजपची एकतर पूर्ण सत्ता किंवा मित्रपक्षांसोबत एकत्र येऊन सत्तेत असलेल्या भाजपशासित राज्यांमध्ये ख्रिश्चन समुहाला लक्ष्य करणाऱ्या १३४ अशा द्वेषपूर्ण घटना घडलेल्या आहेत. तर ज्या राज्यांमध्ये विरोधकांची सत्ता आहे तिथं २८ घटना घडलेल्या आहेत. नोव्हेंबर २०२५ पर्यंत युनायटेड ख्रिश्चियन फोरम ने ख्रिश्चनांना लक्ष्य करण्यात आलेल्या ७०६ घटनांची माहिती दिलेली आहे.

कित्येक भाषणांमध्ये ख्रिश्चन धर्माला कथितरुपानं मुस्लिम समुदायासोबत एक परकीय ताकद म्हणून संबोधलं गेलं. ही ताकद म्हणजे कथित रुपानं हिंदुंना नुकसान पोहोचविण्यासाठी आणि हिंदु सभ्यतेला नष्ट करण्यासाठी आहे, असा प्रचार करण्यात आला... बळजबरीनं धर्मांतराच्या नरेटिव्हला शस्त्र बनविण्यात आलं. ख्रिश्चनांकडून आर्थिक मदत देणं, हिंदुंचं ख्रिश्चन धर्मात धर्मांतर करण्यासाठी एक भ्रामक चित्र उभं करण्यात आलं. अशा पद्धतीचे दावे नेहमी ‘राइस बॅग’ कन्स्पिरन्सी थिअर च्या अंतर्गत करण्यात येतं.

ऑल्ट न्यूज ने २०२५ मध्ये ख्रिश्चन आणि त्यांच्या सण-उत्सवांवरील हल्ल्यांच्या घटनांची नोंद केलेली आहे. मागील वर्षी ख्रिसमस च्या दिवशी ख्रिश्चन समुहाविरोधातील घटनांमध्ये कित्येक पटींची वाढ झालीय. आसाम, केरळ, छत्तीसगड, उत्तरप्रदेश, मध्यप्रदेश, दिल्ली, ओदिशा या राज्यातून अशा घटना समोर आल्या आहेत. जबलपुर च्या एका भाजप नेत्यानं चर्चमध्ये दृष्टीहीन महिलेसोबत दुर्व्यवहार केला आणि तिला मारझोड केली. या घटनांवर ऑल्ट न्यूजनं सविस्तर वार्तांकन केलंय त्याची लिंक खाली आहे.

ऑगस्ट महिन्यात कथित अशा हिंदुत्ववादी संघटनांच्या आग्रहावरुन भाजपशासित ओदिशा राज्यात दोन नन्स ला अटक कऱण्यात आली होती.

हमने भाजपा द्वारा उसके ऑफ़िशियल X हैंडल से बढ़ाए जा रहे सांप्रदायिक प्रॉपगेंडा को भी रिपोर्ट किया था. संबंधित रिपोर्टें यहां और यहां देखी जा सकती हैं.

ऑल्ट न्यूजन ने मागील वर्षी हेट स्पीच (द्वेषपूर्ण भाषणं-वक्तव्य) च्या घटनांवर मोठ्या प्रमाणापत वार्तांकन केलं होतं. डिसेंबर महिन्यात केंद्र सरकारच्या सांस्कृतिक मंत्रालय आणि दिल्ली सरकारच्या पर्यटन विभागाच्या वतीनं दिल्लीत दोन दिवसांच्या कार्यक्रमाचं आयोजन करण्यात आलं होतं. यात प्रामुख्यानं उजव्या विचारसरणीच्या वक्त्यांनी ‘मुस्लिम समस्या’वर उपाय सांगितले होते. मुस्लिमांना निर्वासित करण्यापासून ते लोकसंख्या नियंत्रण, मोठ्याप्रमाणावरील धर्मांतरापासून ते त्यांना नोकऱ्यांमधून बाहेर काढण्यापर्यंतचे विषय आक्रमक पद्धतीनं मांडण्यात आले.

२०२५ च्या धार्मिक द्वेषाच्या गुन्ह्यांवर ऑल्ट न्यूजनं एक लेख लिहिला होता. तो लेख पुढील लिंकवर वाचू शकता... https://www.altnews.in/hindutva-hooligans-target-christians-across-india-bajrang-dal-activists-gathered-outside-the-church-to-recite-hanuman-chalisa/)

ऑल्ट न्यूजनं भाजपाद्वारा त्यांच्या ऑफिशियल ट्विटर अर्थात X हँडलवरुन धार्मिक प्रपोगेंडा वरही एक रिपोर्ट लिहिला आहे, तो पुढील लिंकवर जाऊन वाचू शकता... https://www.altnews.in/sir-gives-bjp-fresh-excuse-to-demonize-muslims-and-create-polarization-bengal-delhi-units-lead-the-way/