Bangladesh Election 2026 : जगातील पहिली 'Gen Z प्रेरित' निवडणूक !

Bangladesh Election 2026 उद्या १२ फेब्रुवारी २०२६ बांगलादेशमध्ये राष्ट्रीय निवडणुकांसाठी मतदान होणार आहे. यंदाच्या निवडणुकीची चर्चा फक्त बांगलादेशमध्येच नाही तर जगात सर्वत्र होत आहे. कारण ही निवडणूक झेन झीच्या क्रांतीकारी पावलांच्या दृष्टीकोनातून पाहिली जात आहे. खरंतर बांगलादेशच्या राजकीय इतिहासात २०२४ हे वर्ष एक क्रांतिकारी वर्ष म्हणून ओळखलं जाईल. २०२४मध्ये झेन झी (Gen Z) म्हणजे १९९७ ते २०१२ दरम्यान जन्मलेल्या तरुण पिढीने रस्त्यावर उतरून तत्कालीन पंतप्रधान शेख हसीना यांच्या १५ वर्षांच्या एकाधिकारशाहीला आव्हान दिले. 'मॉन्सून रिव्होल्यूशन' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या आंदोलनाने हसीना यांना राजीनामा देऊन भारतात पळून जाण्यास भाग पाडले. आता, १८ महिन्यांनंतर, १२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी होणाऱ्या राष्ट्रीय निवडणुकांमध्ये हीच तरुण पिढी मतदार म्हणून आपला 'कौल' देणार आहे. पण प्रश्न असा आहे. ही क्रांती जिंकलेल्या झेन झीचा कौल कुणाला जाईल? जुन्या राजकीय पक्षांना की नव्या तरुण शक्तींना?

 निवडणुकांची पार्श्वभूमी

२०२४ मध्ये सरकारी नोकऱ्यांमधील कोटा प्रणालीविरोधात सुरू झालेल्या विद्यार्थी आंदोलनाने बांगलादेशच्या राजकारणाला हादरा दिला. हे आंदोलन इतके तीव्र होतं की, शेकडो आंदोलक शहीद झाले, आणि शेवटी हसीना यांची अवामी लीग पक्षाची सत्ता उलथवली गेली. नोबेल पुरस्कार विजेते मुहम्मद युनूस यांच्या नेतृत्वाखालील अंतरिम सरकारने देशाची कमान सांभाळली आणि निवडणुकांसाठी मार्ग मोकळा केला. ही निवडणुक २००९ नंतरची पहिली खरी स्पर्धात्मक निवडणुका मानली जातं आहे, कारण अवामी लीग पक्षावर बंदी घालण्यात आली आहे.

या निवडणुकांमध्ये खरी लढाई ही बांगलादेश नॅशनॅलिस्ट पार्टी BNP (Bangladesh Nationalist Party) आणि जमात-ए-इस्लामीच्या नेतृत्वाखालील ११ पक्षांच्या आघाडीमध्ये आहे. बीएनपी हा जुना पक्ष आहे, जिचे नेते तारिक रहमान लंडनहून परत येऊन निवडणुकीत उतरले आहेत. (डिसेंबर महिन्यात त्यांच्या आईचे खालिदा झिया निधन झालं होतं.)

दुसरीकडे, जमात-ए-इस्लामी हा इस्लामी पक्ष आहे, जो धार्मिक आणि आर्थिक असंतोषाचा फायदा घेत आहे. विशेष म्हणजे, झेन झीच्या आंदोलकांनी स्थापन केलेला 'नॅशनल सिटीझन पार्टी' NCP (National Citizen Party) हा नवीन पक्ष जमातसोबत Jamaat-e-Islami युती करून निवडणुकीत उतरला आहे. एनसीपीचे नेते मुख्यतः ३० वर्षांखालील तरुण आहेत, जे २०२४ च्या क्रांतीचे प्रतिनिधी आहेत.

 झेन झीची भूमिका आणि मतदारसंख्या

बांगलादेशच्या एकूण १२.७७ कोटी नोंदणीकृत मतदारांपैकी सुमारे ५.५६ कोटी (४३.५६% ते ४४%) मतदार १८ ते ३७ वयोगटातील आहेत, ज्यात बहुतांश झेन झी आणि मिलेनियल्स येतात. हे तरुण मतदार निवडणुकांचा निकाल ठरवू शकतात, कारण ते अनिर्णित आणि क्रांतिकारी विचारसरणीचे आहेत. एका सर्वेक्षणानुसार, जमात-ए-इस्लामीला तरुण आणि शिक्षित मतदारांचा पाठिंबा मिळत आहे, कारण ते पक्षाची शिस्त आणि प्रामाणिकपणा हायलाइट करत आहेत. बीएनपीला शेतकरी आणि कामगार वर्गाचा आधार आहे, तर एनसीपीला २०२४ क्रांतीच्या भूमिकेमुळे समर्थन मिळत आहे.

झेन झीने क्रांती जिंकली, पण आता निवडणुकांमध्ये जुन्या नेत्यांचे वर्चस्व दिसत आहे. काही आंदोलक म्हणतात की, "आम्ही क्रांती केली, पण आता जुन्या पक्षांनी आमच्या मेहनतीचा फायदा घेतला." एनसीपीमध्येही अंतर्गत फूट आहे, आणि महिलांचे प्रतिनिधित्व कमी आहे. तरीही, ही निवडणुक जगातील पहिली 'झेन झी-प्रेरित' निवडणुक मानली जाते, ज्यात तरुणांचा प्रभाव आणि सहभाग मोठ्याप्रमाणात आहे.

 संभाव्य निकाल आणि परिणाम

सर्वेक्षणानुसार, बीएनपी आणि जमातमध्ये कडवी स्पर्धा आहे, आणि बीएनपी जिंकण्याची शक्यता अधिक आहे. जर जमातने मजबूत कामगिरी केली, तर धार्मिक अतिरेकवाद वाढण्याची भीती आहे. एनसीपीच्या यशाने तरुणांचे राजकारण मजबूत होईल, पण त्यांची जमातसोबतची युती विवादास्पद आहे. या निवडणुकांचा प्रभाव फक्त बांगलादेशपुरता मर्यादित नाही. दक्षिण आशियात, नेपाळसारख्या देशांमध्येही तरुण आंदोलने वाढत आहेत, आणि बांगलादेशचा निकाल त्यांना प्रेरणा देऊ शकतो.

मुख्य मुद्दे बेरोजगारी, भ्रष्टाचार, समान प्रतिनिधित्व आणि तरुणांसाठी आश्वासनं या निवडणुकांच्या केंद्रस्थानी आहेत. सोशल मीडियाचाही प्रभावही वाढला आहे. झेन झीने २०२४ मध्ये इतिहास घडवला, पण २०२६ च्या निवडणुकांमध्ये त्यांचा कौल कुणाला जाईल हे उद्या ठरेल. ते जुन्या पक्षांना पाठिंबा देतील की नव्या एनसीपीसारख्या शक्तींना मजबूत करतील? ही निवडणुक बांगलादेशच्या लोकशाहीचे 'रीबूट' ठरू शकते, पण तरुण पिढीच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी नव्या सरकारला मोठी आव्हाने पेलावी लागतील. ही निवडणुक फक्त बांगलादेशची नाही, तर जगातील तरुण क्रांतीकारकांच्या आशांचे प्रतीक आहे.