LPG vs इंदुकटीव : एलपीजी सिलेंडरला इंडक्शनचा पर्याय ? इंडक्शनवर स्वयंपाक करणे स्वस्त की महाग ? पाहा खर्चाचे पूर्ण गणित

भारतात सध्या स्वयंपाकाच्या गॅसचा (LPG) तीव्र तुटवडा जाणवत आहे. पश्चिम आशियातील तणावामुळे पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली असून, घरगुती आणि व्यावसायिक दोन्ही सिलेंडरच्या दरात मोठी वाढ करण्यात आली आहे. घरगुती सिलेंडर ६० रुपयांनी, तर व्यावसायिक सिलेंडर १४४ रुपयांनी महागले आहेत. या टंचाई आणि महागाईमुळे सामान्य गृहिणींचे बजेट कोलमडले आहे.

अशा परिस्थितीत, अनेक नागरिक स्वयंपाकासाठी पारंपरिक गॅस शेगडीला पर्याय म्हणून 'इंडक्शन कुकटॉप' (Induction Cooktop) कडे वळत आहेत. एलपीजी की इंडक्शन, स्वयंपाकासाठी कोणता पर्याय खरोखरच स्वस्त आहे? जाणून घेऊयात.

१. सुरुवातीचा खर्च

LPG नवीन गॅस कनेक्शन घेण्यासाठी तुम्हाला सुमारे ५,००० ते ७,००० रु. खर्च करावा लागू शकतो. यात एजन्सीला द्यावी लागणारी डिपॉझिट, रेग्युलेटर, पाईप आणि गॅस शेगडीचा समावेश असतो.

इंडक्शन: एक चांगल्या दर्जाचा इंडक्शन कुकटॉप २,००0 ते ४,००० रु.च्या रेंजमध्ये उपलब्ध आहे. मात्र, इंडक्शनवर स्वयंपाक करण्यासाठी तुम्हाला 'फेरोमॅग्नेटिक' (लोह किंवा स्टीलचा सपाट तळ असलेली) भांडी वापरावी लागतात. जर तुमच्याकडे अशी भांडी नसतील, तर तुम्हाला नवीन भांडी खरेदी करण्यासाठी अतिरिक्त खर्च करावा लागू शकतो.

२. कार्यक्षमता आणि स्वयंपाकाचा वेळ

LPG गॅस शेगडीची उष्णता कार्यक्षमता (Heat Efficiency) सुमारे ४०% ते ६०% असते. याचा अर्थ असा की, गॅस जळताना त्यातील बराचसा भाग हवेत वाया जातो.

इंडक्शन:इंडक्शन कुकटॉप अत्यंत कार्यक्षम आहे (सुमारे ८०% ते ९०%). हे इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून थेट भांड्याचे तळ गरम करते, ज्यामुळे उष्णता वाया जात नाही. इंडक्शनवर पाणी उकळणे किंवा दूध तापवणे गॅसच्या तुलनेत खूप लवकर होते, ज्यामुळे वेळ वाचतो.

३. महिन्याच्या खर्चाचे गणित

LPG चे गणित

* सध्या एका घरगुती सिलेंडरची किंमत सुमारे ९०० ते ९५० रु.आहे.

* ४ ते ५ सदस्यांच्या कुटुंबासाठी एक सिलेंडर साधारणपणे १ ते १.५ महिने चालतो.

* याचा अर्थ एलपीजीवर महिन्याचा खर्च सुमारे ६०० ते ८०० रु.खर्च येतो.

इंडक्शनचे गणित

* एक इंडक्शन कुकटॉप साधारणपणे १२०० वॅट ते २००० वॅटचा असतो.

* जर तुम्ही दिवसाला सरासरी १.५ ते २ तास इंडक्शन वापरले, तर महिन्याला साधारणपणे ४० ते ६० युनिट वीज वापरली जाईल.

* विजेचा दर ६ ते ८ रु. प्रति युनिट धरल्यास, महिन्याचे वीजबिल २५० ते ५०० रु.च्या रेंजमध्ये येईल.

एकूणच जर तुमच्याकडे विजेचा दर कमी असेल आणि तुम्ही इंडक्शनचा कार्यक्षमतेने वापर केला, तर एलपीजीच्या तुलनेत इंडक्शनवर स्वयंपाक करणे महिन्याला सुमारे २०० ते ४००रुपयांपर्यंत स्वस्त ठरू शकते.

४. इतर फायदे आणि तोटे

LPG गॅस आणि इंडक्शन कुकटॉपमधील मुख्य फरक

एलपीजी गॅस शेगडीवर तुम्ही तांबे, ॲल्युमिनियम, स्टील किंवा मातीची कोणत्याही प्रकारची भांडी वापरू शकता. मात्र, इंडक्शन कुकटॉपवर स्वयंपाक करण्यासाठी तुम्हाला केवळ सपाट तळ असलेली स्टील किंवा लोहाची (Ferromagnetic) विशेष भांडीच वापरावी लागतात.

गॅस शेगडी वापरण्यासाठी विजेची गरज नसते, त्यामुळे वीज कपात असतानाही तुम्ही स्वयंपाक करू शकता. याउलट, इंडक्शन कुकटॉप पूर्णपणे विजेवर चालत असल्यामुळे वीज नसेल तर त्याचा वापर करता येत नाही.

गॅस शेगडीमध्ये गॅस गळती किंवा उघड्या आगीमुळे अपघाताचा धोका संभवतो. इंडक्शनमध्ये थेट आग नसल्यामुळे आणि 'ऑटो-कट' सारख्या वैशिष्ट्यांमुळे जळण्याचा किंवा आगीचा धोका अत्यंत कमी असतो, ज्यामुळे ते अधिक सुरक्षित मानले जाते.

: गॅस शेगडीची रचना गुंतागुंतीची असल्याने ती आणि त्याभोवतीची जागा स्वच्छ करणे थोडे कठीण असते. याउलट, इंडक्शन कुकटॉपची पृष्ठभाग सपाट काचेची असल्याने ती एका ओल्या कापडाने सहज आणि झटपट स्वच्छ करता येते.

बजेट कसे वाचवाल ?

गॅस टंचाई आणि महागाईचा विचार करता, तुमच्या स्वयंपाकघरात इंडक्शन कुकटॉप असणे हा एक स्मार्ट आणि किफायतशीर निर्णय ठरेल.

स्मार्ट वापर करा : दररोजचे दूध तापवणे, पाणी उकळणे, चहा-कॉफी बनवणे किंवा साधे पदार्थ शिजवण्यासाठी इंडक्शनचा वापर करा. यामुळे तुमच्या गॅस सिलेंडरची बचत होईल आणि तो अधिक दिवस चालेल.

दुसरा पर्याय म्हणून वापरा:** भारतात विजेची समस्या (Power Cuts) अनेक ठिकाणी आहे. त्यामुळे पूर्णपणे इंडक्शनवर अवलंबून राहणे योग्य नाही. तुमच्याकडे गॅसला पर्याय म्हणून इंडक्शन कुकटॉप असणे अत्यंत आवश्यक आहे.