इंधन भडका! कच्चे तेल $१०० पार; मध्य-पूर्वेतील युद्धामुळे जागतिक बाजारपेठेत खळबळ

२०२२ नंतर पहिल्यांदाच जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या किमतीने १०० डॉलर्स प्रति बॅरलचा टप्पा ओलांडला आहे. मध्य-पूर्वेतील वाढता संघर्ष आणि इस्रायल-इराण युद्धाचा परिणाम ऊर्जेच्या जागतिक पुरवठा साखळीवर होत असल्याने हे संकट ओढवले आहे.

किमतीत २५ टक्क्यांची मोठी वाढ

अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल मार्गांवर परिणाम झाला आहे. युद्धापूर्वी ब्रेंट क्रूड (Brent Crude) ८१ डॉलर्सवर होते, ते आता १०१.१९ डॉलर्सवर पोहोचले आहे. आशिया-पॅसिफिक बाजारपेठ उघडताच ब्रेंट क्रूड १६.६ टक्क्यांनी वाढून १०८.१० डॉलर्स झाले, तर अमेरिकन बेंचमार्क WTI क्रूड १९.६ टक्क्यांनी वधारून १०८.७२ डॉलर्सवर गेले आहे. रशिया-युक्रेन युद्धानंतरची ही सर्वोच्च दरवाढ आहे.

तेलाचे भाव $१५० पर्यंत जाण्याची भीती

कतारचे ऊर्जा मंत्री साद अल-काबी यांनी इशारा दिला आहे की, जर आखाती देशांमधील तेल उत्पादन पूर्णपणे थांबले, तर कच्च्या तेलाचे दर १५० डॉलर्स प्रति बॅरलपर्यंत जाऊ शकतात. 'स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुझ' (Strait of Hormuz) या महत्त्वाच्या सागरी मार्गावरील वाहतूक विस्कळीत झाल्यामुळे पुरवठ्यावर मोठा परिणाम झाला आहे.

पुरवठा साखळी विस्कळीत होण्याची प्रमुख कारणे:

उत्पादनात कपात: कुवैत आणि इराकसारख्या देशांनी सुरक्षेच्या कारणास्तव उत्पादनात घट केली आहे. इराकच्या दक्षिण तेलक्षेत्रातील उत्पादन ७० टक्क्यांनी घटले आहे.

हॉर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz): जगातील २० टक्के तेल वाहतूक या मार्गावरून होते. इराणच्या इशाऱ्यामुळे या मार्गावरील वाहतूक ७०-८० टक्क्यांनी ठप्प झाली असून लाखो बॅरल्स तेल समुद्रात अडकून पडले आहे.

रिफाईनरींवर हल्ले: 'ऑपरेशन एपिक फ्युरी' अंतर्गत इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणमधील तेहरान रिफायनरीसह महत्त्वाच्या तळांवर हल्ले केले आहेत. प्रत्युत्तरात इराणने सौदी अरेबियातील 'रास तनुरा' टर्मिनलवर ड्रोन हल्ले केले आहेत.

जागतिक बाजारपेठ आणि वाहतुकीवर परिणाम

तेलाच्या किमती वाढल्यामुळे मालवाहतूक खर्च (Shipping Costs) वाढला आहे. अनेक जहाजे आता आफ्रिकेच्या वळसा घालून (Cape of Good Hope) प्रवास करत आहेत, ज्यामुळे डिलिव्हरीला विलंब होत आहे.

राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांची भूमिका

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सोशल मीडियावर म्हटले आहे की, "ही दरवाढ तात्पुरती आहे. अमेरिका आणि जगाच्या शांततेसाठी ही मोजावी लागणारी एक छोटी किंमत आहे." इराणचा धोका संपल्यानंतर किमती पुन्हा कमी होतील, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला आहे.