जगात कुठेही युद्ध होऊ द्या त्या युद्धाची झळ इतर देशातील सर्वसामान्यांना सोसावी लागते. इराण-इस्रायल संघर्षामुळे स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ बंद पडल्यानं भारतात एलपीजी (LPG) सिलेंडरच्या पुरवठ्यात तुटवडा निर्माण झाला आहे. याचा सर्वाधिक फटका देशातील सर्वसामान्य जनतेला बसत आहे. रस्त्यावरील चित्र पाहिलं तर गॅस कार्यालयाबाहेर सर्वसामान्यांच्या लांबच-लांब रांगा पाहायला मिळत आहे. जशा नोटबंदीच्या वेळी बॅंकांच्या बाहेर रांगा पाहायला मिळाल्या तशाच… ऐन मार्चमध्येच उष्णतेची लाट पसरली असतानाच सर्वसामान्यांना या परिस्थितीतच रांगेमध्ये उभे राहावे लागत आहे. त्यात महागाईचा उडालेला भडका म्हणजे सर्वसामान्याचे हालच हाल सुरु आहे. जमिनीवरची हकीकत इंटरनेच्या जाळ्यामुळे क्षणात पाहायला मिळते. याच पार्श्वभूमीवर युद्धकाळात गॅस सिलेंडरसंदर्भात सोशल मीडियावर फेक न्यूजचे पेव फुटले आहे. अफवा वेगाने पसरत आहेत ज्यामुळे नागरिकांमध्ये संभ्रम आणि तणाव निर्माण होत आहे.
दरम्यान, सोशल मीडियावर सिलेंडरची साठेबाजी आणि तुटवड्याची अफवा पसरवण्यासंदर्भात ज्येष्ठ पत्रकार आणि लेखक दीपक लोखंडे यांनी पोस्ट शेअर केली आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, अनेक ‘हॅन्डल्सने’ एकाच वेळी गॅस बुकिंग करूनही डिलिव्हरी तात्काळ मिळाली आणि डिलिव्हरी बॉयने ‘ गॅस सिलेंडरचा तुटवडा नाही’ अशी ग्वाही दिली.
दीपक लोखंडे यांनी आज सकाळी X (ट्विटर) वर एक थ्रेड पोस्ट केला. त्यात ते लिहितात:
“मी ११.३० वाजता सिलेंडर बुक केला आणि १२.४५ वाजता डिलिव्हरी मिळाली. आश्चर्य म्हणजे अनेक हॅण्डल्सनी एकाच वेळी बुकिंग केलं होतं, सर्वांना एकाच वेळी डिलिव्हरी मिळाली होती. आणि या सगळ्यांना डिलीव्हरी देणाऱ्याने तुटवडा नसल्याची ग्वाही दिली होती. प्रोपोगंडा असा चालतो.”
या थ्रेडमध्ये लोखंडे यांनी महाराष्ट्रातील काही सोशल मीडिया हॅन्डल्स (प्रकाश गाडे, यदुनाथ जवळकर) आणि दिल्लीतील एका पत्रकाराने (पल्लवी घोष) पसरवलेल्या फेक न्यूजचा उल्लेख केला. त्यात काँग्रेस नेत्याकडे सिलेंडर साठेबाजी आणि सपाच्या आमदारावर आरोप करण्यात आला होता. सपाने मात्र असा कोणताही आमदार नसल्याचे स्पष्ट केले.
लोखंडे यांनी पुढे लिहिले: “जहाजांना परवानगी मिळते, विरोधी पक्षांचे लोक मुद्दाम सत्तापक्षाला बदनाम करण्यासाठी साठेबाजी करतात, सगळीकडे सिलेंडर मुबलक असतात… हा पॅटर्न लक्षात आणून देणारे देशद्रोही.”
तर दुसरीकडे, काँग्रेस कार्यसमिती सदस्य आणि सोशल मीडिया प्रमुख सुप्रिया श्रीनेत यांनी आज X (ट्विटर) वर एक व्हिडिओ शेअर करत थेट भाजपावर हल्ला चढवला आहे. त्यांनी म्हटले, “BJP की IT Cell बेवक़ूफ़ों से भरी हुई है. सबने ११.४५ पर बुक किया, सबको १.३० बजे डिलीवर हो गया. ग़ज़ब है! टाइम तो बदल देते, कॉपी पेस्ट करने से पहले महामूर्खों!”
सुप्रिया श्रीनेत यांच्या पोस्टमध्ये एक व्हिडिओ आहे, ज्यात अनेक समान ट्विट्स स्क्रोल होताना दिसतात. सर्व ट्विट्समध्ये अगदी एकच मजकूर:
“Booked an Bharat Gas LPG cylinder at 11.45 AM today and it was delivered at my doorstep by 1.30 PM. Without any extra cash or charges. I asked the delivery guy, is there any shortage. His reply was in negative.”
सर्व ट्विट्सचे वेळ, मजकूर आणि फॉरमॅट अगदी सारखे आहेत. सुप्रिया यांनी यावर टीका करत म्हटले की, भाजप IT सेलच्या लोकांनी जुने ट्विट्स कॉपी-पेस्ट केले, पण बुकिंगचा वेळ बदलण्याचेसुद्धा भान राहिले नाही. त्यामुळे संपूर्ण प्रोपोगंडा उघडा पडला.
हे ट्विट्स युद्धाच्या भीतीने निर्माण झालेल्या “सिलेंडर तुटवडा” अफवांना काउंटर करण्यासाठी पसरवण्यात आले होते. मात्र सुप्रिया श्रीनेत यांच्या पोस्टनंतर सोशल मीडियावर मोठी चर्चा सुरू झाली. काहींनी त्यांना समर्थन दिले तर काहींनी “सरकास्टिक ट्विट्स” असल्याचा दावा केला. तरीही सुप्रिया यांच्या व्हिडिओमुळे भाजप IT सेलच्या “कॉपी-पेस्ट” रणनीतीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
सध्या देशभरात LPG पुरवठा सुरळीत असल्याचे सरकारी सूत्रे सांगत आहेत. PIB नेही पॅनिक बुकिंग टाळण्याचे आवाहन केले आहे. मात्र युद्धाच्या काळात फेक न्यूज आणि कॉपी-पेस्ट प्रोपोगंडा वेगाने पसरत आहे. सुप्रिया श्रीनेत यांचा हा थ्रेड भाजप IT सेलच्या रणनीतीवर नवे प्रश्न उपस्थित करणारा आहे. “टाइम बदलायला भान राहिले नाही” ही टीका सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे.
सरकारचे स्पष्टीकरण
पेट्रोलियम मंत्रालयाने सांगितले की, घरगुती सिलिंडरची डिलिव्हरी सामान्यतः २.५ दिवसांत होते. उत्पादन २५% वाढवले आहे. व्यावसायिक (कॉमर्शियल) सिलिंडरला प्राधान्य कमी करून घरगुती वापराला प्राधान्य दिले जात आहे. पॅनिक बुकिंग टाळण्यासाठी बुकिंग गॅप २१ दिवसांऐवजी २५ दिवस केला आहे. अफवांच्या नावाने सायबर फ्रॉड सुरू "तात्काळ डिलिव्हरीसाठी पेमेंट करा" असे फेक लिंक्स आणि मेसेजेस येत आहेत. हैदराबाद, महाराष्ट्रात अशा घटना नोंदवल्या गेल्या. अधिकृत ॲप (MyHPGas, BharatGas इत्यादी) शिवाय पेमेंट करू नका, असा सल्ला नागरिकांना दिला जात आहे.
अनावश्यक बुकिंग किंवा होर्डिंग करू नका.
अफवा पसरवणाऱ्यांवर कठोर कारवाई होईल (काही राज्यांत इशारे दिले).
अधिकृत सूत्रांवर (PIB, Petroleum Ministry) विश्वास ठेवा.
पेट्रोलियम मंत्री हरदीप सिंह पुरी यांनी संसदेत सांगितले: " गॅस सिलेंडरचा तुटवडा नाही, अफवा पसरवणारे देशद्रोही आहेत."
सध्या मुंबई, पुणे, बेंगळुरू, दिल्लीसह शहरांत काही ठिकाणी रांगा दिसत आहेत, पण त्या मुख्यतः अफवा आणि पॅनिकमुळे. युद्धाच्या काळात फेक न्यूज हे 'सायबर अटॅक' सारखे आहे. लोकांच्या भावनिकतेचा, भीतीचा फायदा घेऊन अस्थिरता निर्माण करण्याचा प्रयत्न आहे. शांत राहा, पुरवठा सुरळीत आहे अफवांवर विश्वास ठेवू नका! असं सांगण्यात येत आहे. परंतु वास्तवात परिस्थिती काही औरच आहे. सरकारी सूत्रांनीही सांगितले की, राज्यात सिलेंडर पुरवठा नियमित आहे आणि ऑनलाइन बुकिंगनंतर २४ तासांत डिलिव्हरी होत आहे. तरीही सोशल मीडियावर पुरवठ्याबाबत चर्चा होत आहे. असं सांगण्यात येत आहे.
सरकारकडून आणि भाजपा आयटी सेलकडून अशा पद्धतीने सुरु असलेली मोहीम त्यांच्या ट्रोलर टीममुळे उघड झाली आहे. परंतु सोशल मीडियावर जे काही सर्व काही ठिक आहे अशा बातम्या आणि पोस्ट पसरवल्या जात आहे त्या किती खऱ्या खोट्या आहे हे सांगण्याची गरज नाही. गॅस पुरवठ्यासंदर्भात मॅक्स महाराष्ट्रने सर्वसामान्यांशी संवाद साधला होता ते काय म्हणताहेत पाहा...