Impact of Epstein Files on Teenagers : एपस्टीन फाईल्सच्या साईड इफेक्टपासून स्वतःचा कसा कराल बचाव?
Epstein Files सध्या जगाभरात एकच चर्चा आहे ती म्हणजे एपस्टीन फाईल्स… आणि Social Media सोशल मीडियावर एपस्टीन फाईल्स आणि त्यातील आरोप, दस्तऐवज, व्हिडिओज, चर्चा यांचा मोठ्या प्रमाणावर प्रसार होत असून एकप्रकारची त्सुनामीचं आल्याचं चित्र आहे. न्यायालयीन प्रक्रिया, सार्वजनिक व्यक्तींची नावे, लैंगिक शोषणासंबंधी माहिती, कट-कारस्थानांच्या चर्चा असा अत्यंत संवेदनशील आणि गुंतागुंतीचा विषय सोशल मीडियावर वेगाने फिरताना दिसतो. अशा प्रकारचे कंटेंट प्रौढांनाही मानसिकदृष्ट्या प्रभावित करू शकतो किंवा करत आहे, तर टीनएज मुलांवर त्याचा प्रभाव अधिक गंभीर होऊ शकतो. एपस्टीन फाईल्समध्ये आलेल्या मोठ-मोठ्या व्यक्तींच्या नावांमुळे त्यांच्या चाहत्यांना एक प्रकारचा धक्काच बसला आहे. एकंदरितचं सोशल मीडियावर या व्हायरल होणारा कंटेंट आणि लहानग्यापासून ते प्रौढांपर्यंत होत असणार मानसिक परिणाम या अनुषंगाने आपण काही महत्त्वाचे मुद्दे लक्षात घेणार आहोत. काय करावे आणि काय करू नये?
१. अतिसंवेदनशील सामग्रीचा मानसिक ताण
टीनएज वय हे भावनिक आणि मानसिक विकासाचा महत्त्वाचा टप्पा असतो. लैंगिक शोषण, हिंसक वर्तन, गुन्हेगारी संबंधी माहिती यामध्ये त्यांची नैसर्गिक उत्सुकता वाढते, परंतु:
* अत्याचाराचे वर्णन किंवा चर्चा पाहिल्याने भीती, अस्वस्थता आणि चिंता वाढू शकते
* “जग खूप धोकादायक आहे” अशी अतिरिक्त भीती किंवा अविश्वासाची भावना निर्माण होऊ शकते
* काही मुलांमध्ये तणाव, झोपेचे विकार किंवा ओव्हरथिंकिंगची प्रवृत्ती वाढते
२. चुकीच्या माहितीचा आणि कट-कारस्थानांचा परिणाम
एपस्टीन प्रकरणाभोवती सोशल मीडियावर अनेक अफवा, कट-कारस्थाने (conspiracy theories), अप्रमाणित दावे फिरत असतात. टीनएजर्सचा मेंदू अद्याप क्रिटिकल थिंकिंग पूर्ण विकसित अवस्थेत नसतो.
* ते दावे खरे मानण्याची शक्यता जास्त
* चुकीची माहिती त्यांच्या समाजाबद्दलच्या समजुतीला विकृत करते
* “सगळे काही लपवले जातं”, “कोणीच कोणावर विश्वास ठेवू नये” अशी निराशावादी विचारसरणी तयार होऊ शकते
३. ऑनलाइन डिस्कशनमुळे निर्माण होणारा सामाजिक ताण
टीनएजर्स स्वतःला सोशल मीडियावर सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करतात. अशा संवेदनशील विषयांवर
* अपूर्ण माहितीवर मत मांडणे
* चुकीची पोस्ट शेअर केल्यावर मित्रांकडून टीका मिळणे
* वाद-विवादात ओढले जाणे
यामुळे सामाजिक दडपण, तणाव आणि ओळख प्रश्न उद्भवू शकतात.
४. अश्लील किंवा अयोग्य सामग्रीकडे वाटचाल
या प्रकरणाशी संबंधित काही पोस्ट्स, चर्चांमध्ये असणारी भाषा किंवा अप्रत्यक्ष सूचकता टीनएजर्सना:
* अयोग्य वेबसाईट्स किंवा व्हिडिओजकडे नेऊ शकते
* लैंगिकतेबद्दल चुकीच्या किंवा अपरिपक्व समजुती निर्माण करू शकते
* काही मुलांमध्ये कुतूहलामुळे धोकेदायक ऑनलाइन सर्चिंग वाढू शकते
५. इतरांबद्दलच्या आदरभावनेवर परिणाम
एपस्टीन प्रकरणात अनेक सार्वजनिक व्यक्तींची नावे चर्चेत येतात. हे पाहून किशोरवयीन मुलांमध्ये:
* “कोणीही सुरक्षित नाही” अशी भावना
* समाजातील अधिकार व्यक्तींबद्दल अविश्वास
* “प्रसिद्ध लोक म्हणजे भ्रष्ट” असा अतिरिक्त एकांगी निष्कर्ष
ही मानसिकता त्यांच्या सामाजिक समजुतीवर दीर्घकाळ परिणाम करू शकते.
टीनएजर्सना अशा कंटेंटपासून सुरक्षित कसे ठेवावे?
१. पालक व शिक्षकांची भूमिका
* सोशल मीडियाच्या कंटेंटबद्दल उघड चर्चा करणे
* कोणती माहिती विश्वासार्ह मानावी हे शिकवणे
* मानसिक तणाव दिसल्यास त्वरित मदत करणे
२. डिजिटल साक्षरता वाढवणे
* “फेक न्यूज” कशी ओळखावी
* कट-कारस्थानांचे यंत्रणा कशी काम करते
* संवेदनशील विषयांवर माहिती कशी तपासून घ्यावी
३. सोशल मीडिया वेळेवर नियंत्रण
* स्क्रीन टाइम कमी ठेवणे
* अल्गोरिदम-आधारित टोक्सिक कंटेंटपासून दूर राहण्यासाठी म्यूट/ब्लॉक/रेस्ट्रिक्ट पर्यायांचा वापर
४. मानसिक आरोग्याची जाणीव
* मुलांना त्यांच्या भावना व्यक्त करता येतील असे वातावरण
* आवश्यक असल्यास समुपदेशकाची (counsellor) मदत
एकंदरित आपण पाहिलं अतिकंटेटचा परिणाम काय होऊ शकतो. आणि त्यावर उपाययोजना कश्या कराव्या...
दरम्यान, एपस्टीन फाईल्स संदर्भातील सोशल मीडियावरील वाढत्या चर्चेमुळे टीनएज मुलांवर नेमका काय परिणाम होत आहे? संवेदनशील माहिती, चुकीचे कथानक, ऑनलाइन दबाव आणि मानसिक आरोग्यावर होणारे परिणाम या सर्व मुद्द्यांवर मॅक्सवुमन संपादक प्रियदर्शिनी हिंगे आणि सायबर मैत्र संस्थापक मुक्ता चैतन्य यांच्यात सखोल चर्चा