Chinese private companies intelligence selling जागतिक राजकारणात युद्ध ही नवी गोष्ट नाही; पण आजच्या डिजिटल युगात युद्धाचे स्वरूप झपाट्याने बदलत आहे. The Washington Post मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालाने या बदलत्या वास्तवाचा धक्कादायक पैलू समोर आणला आहे. इराणमधील युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर काही चिनी खाजगी कंपन्या अमेरिकन लष्कराच्या हालचालींबाबत अत्यंत तपशीलवार गुप्त माहिती बाजारात विक्रीसाठी उपलब्ध करून देत आहेत. हे केवळ धोकादायकच नाही, तर जागतिक सुरक्षेच्या संकल्पनेलाच आव्हान देणारे आहे.
आजपर्यंत गुप्तचर माहिती ही केवळ राष्ट्रांच्या नियंत्रणाखाली असणारी, अत्यंत संवेदनशील बाब मानली जात होती. परंतु आता तीच माहिती “उत्पादन” बनून बाजारात विकली जात आहे. उपग्रह, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि सोशल मीडियाच्या साहाय्याने कोणत्याही देशाच्या लष्करी हालचालींचे विश्लेषण करून ते विकण्याचा हा प्रकार म्हणजे युद्धाचे ‘खाजगीकरण’ (privatization of warfare intelligence) आहे.
या प्रकरणातील सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे या कंपन्यांचे काही संबंध लष्कराशी असल्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. अधिकृतरीत्या China सरकार या युद्धापासून अंतर ठेवण्याचा प्रयत्न करत असले तरी अशा घडामोडी त्यांच्या अप्रत्यक्ष सहभागाची शंका निर्माण करतात. दुसरीकडे United States साठी ही बाब केवळ सामरिक आव्हान नसून प्रतिष्ठेचा प्रश्नही बनते.
युद्धभूमीवरील संघर्षापेक्षा अधिक धोकादायक ‘माहितीचे युद्ध’ (information warfare) असते. कारण गोळीबार थांबू शकतो, पण माहितीचा प्रवाह थांबत नाही. सोशल मीडियावर व्हायरल होणाऱ्या पोस्ट्समुळे सामान्य नागरिकांपासून ते शत्रूराष्ट्रांपर्यंत सर्वांनाच संवेदनशील माहिती सहज उपलब्ध होते. यामुळे युद्धाची दिशा आणि परिणाम दोन्ही अनिश्चित होतात. या पार्श्वभूमीवर एक मूलभूत प्रश्न निर्माण होतो. माहितीवर नियंत्रण कोणाचे? जर खाजगी कंपन्या नफा मिळवण्यासाठी राष्ट्रीय सुरक्षेशी संबंधित माहिती विकू लागल्या, तर राष्ट्रांची सार्वभौमता आणि सुरक्षा धोक्यात येणार नाही का?
आजची परिस्थिती पाहता आंतरराष्ट्रीय नियम आणि नैतिकता यांची नव्याने मांडणी करण्याची गरज स्पष्टपणे जाणवते. संयुक्त राष्ट्रांसारख्या संस्थांनी केवळ पारंपरिक युद्धांवर नव्हे, तर ‘डिजिटल आणि माहिती युद्धा’वरही नियंत्रण ठेवण्यासाठी कठोर नियम तयार करणे अत्यावश्यक आहे. भारतासारख्या देशासाठीही ही घटना एक इशारा आहे. तंत्रज्ञानाच्या वेगवान प्रगतीसोबत राष्ट्रीय सुरक्षेच्या बाबतीत अधिक सतर्क राहणे गरजेचे आहे. माहिती ही शक्ती आहे, पण तीच शक्ती अनियंत्रित झाली तर विनाशाचे कारण ठरू शकते. शेवटी, युद्ध आता केवळ रणांगणावर लढले जात नाही. ते डेटा, अल्गोरिदम आणि बाजारपेठेतही लढले जात आहे. या नव्या युद्धपद्धतीत मानवतेचे आणि नैतिकतेचे रक्षण करणे हेच खरे आव्हान आहे.