Household gender discrimination : पुरूषमंडळींनो स्वतःची चड्डी धुण्याची शिस्त कधी शिकणार?

Household gender discrimination मी या छोट्याश्या विषयावर का लिहावं.....! पुन्हा विचार केला महिला दिन आहे लिहूनच टाकावं... आणि महिलांना नको असलेला परंतु न कळत प्रत्येक घरात त्यांच्यावर लादलेल्या या विषयाला शब्दबद्ध करावा... चला मग महिला दिनाच्या शुभेच्छा देणाऱ्या आणि न देणाऱ्या पुरूषमंडळींसाठी खास हा प्रपंच...

समाजातील बहुतांश कुटुंबात महिलांना सन्मान दिला जातो किंवा दिल्याचं भासवलं जातं अगदीच काही नाही तर एकमेकांसमोर देखावा तरी केला जातो. परंतु “सन्मान” कर्तव्याच्यापुढ्यात खूप छोटा आणि मूल्य नसलेला शब्द मला तरी वाटतो. बाहेरील जगतात जरी सन्मानाची वागणूक तिला मिळत असली तरी कुटुंबात नेमकं काय स्थान आहे. हे कदाचित माहिती असूनही गप्प राहण्याची भूमिका अनेक महिला बजावत असतात. कारण आपल्या मागे पुढं खंबीर उभं राहणारं कुणी नाही. गृहिणींचं आयुष्य म्हटलं तर तेच भल्या पहाटे उठून नवऱ्याला, मुलांना घरातील अन्य लोकांना टिफीन तयार करायचा तेही वेळ चुकता कामा नये... घरातील कामं आवरणं ते करता करता दुपार होणं मग दुपारच्या जेवणाची तयारी इत्यादी, इत्यादी....

Patriarchal mindset गृहिणीच्या घरातील अनेक कामांपैकी मला एका कामाची चर्चा करावयाशी वाटते... खाजगी प्रश्न असला तरी खूप महत्त्वाचा आहे की, घरातील प्रत्येक पुरुषांच्या अंडरगारमेंटस, अंडरवेअर, अंतवस्त्र (चड्ड्या) तिने कपडे धुताना हाताने धुवायच्या... जर घरात वॉशिंग मशीन आहे तर त्यात अंडरवेअर कशा टाकायच्या या प्रश्नामुळे त्या घरातील महिलेनं हातानं धुवायच्या..... ! का बरं... कुणी सांगितलंय... किंवा असं कुठं लिहून ठेवलंय का? की पुरुषांचे अंतवस्त्र फक्त स्त्रीनेच धुवायचेत.. घरातील मुलं, नवरा, दीर, सासरे, आजोबा इत्यादी पुरुषममंडळींची कपडे महिलेनं का धुवावीत. क्वचित काही घरं सोडलीत की प्रत्येक घरात हेच काम पिढ्यानंपिढ्या सुरुच आहे. खरंतर यात पुरुषांसोबत महिलांही चुकीच्या विचारधारेनं बरबटलेल्या आहे.

अगं बाई, माझ्या बबड्याला कुठे जमणार, अजून तो लहान आहे किंवा पुरुषाच्या जातीला शोभत नाही हो हे काम!

विषय कामाचा नसून शिस्तीचा आहे आपल्या घरातील पुरुषांनी स्वत:ची अंतवस्त्रे स्वत: धुवावीत. हे काम पालकांनी आपल्या मुलांना लहानपणापासून शिकवणं गरजेच आहे. माझ्या अवतीभोवतीतील अनेक महिलांशी संवाद होत असताना घरातील कामांचा उलघडा बोलता बोलता होत असतो. त्यात मला नेहमी खटकणारी गोष्ट म्हणजे महिला कितीही आजारी असली तरी तिने घरातील सर्व काम करावं आणि महत्त्वाचं म्हणजे जीवाला जीव देणारे सॉ कॉल्ड नवरे स्वतःची कामे ही तिच्याकडून करून घेतात. मला तुझी खूप काळजी आहे, तुझ्याविणा माझं अस्तित्व नाही, तू नसली की मी ही संपलो अशा भावनिक भुरळ पाडणाऱ्या थापा मारतात. आणि त्यात कामांच्या वाढत्या आलेखाचं मोजमाप बाजूलाच राहतं...यात विशेष म्हणजे किळसवाणं आणि लाजिरवाणं काम स्वत:ची अंतवस्त्र आपल्या बायकोला, आईला, बहिणीला, भावजईला धुवायला देणं. हा काय प्रकार म्हणावा एकत्र कुटुंब पद्धतीचा... बरं शिक्षण, नोकरीनिमित्त तुम्ही पुरुष जेव्हा बाहेरच्या ठिकाणी राहायला जाता तेव्हा तुम्हाला तुमची कपडी, अंतवस्त्र हातानेच धुवावी लागतात ना, मग घरी का नाही... ?

undergarments, underwear  पुरुषांना स्वत:ची अंतवस्त्रे धुवण्यासाठी कसली लाज वाटते याच लॉजिक काही कळत नाही. प्रत्येक घरातील महिला जे काम करते ते जर पुरुष करायला लागले तर सर्वात प्रथम टीका करणारी ही समाजातील महिलाच असते. बघा बघा बायकोचे अंतवस्त्र धुवतोय... मी तरी सुशिक्षित भाषेत सांगतेय परंतु समाजातील विरोध करणारी मंडळी कसे शब्द वापरतात याची कल्पना असेलच तुम्हाला... कार्यालयात माझ्या वरिष्ठ मॅडमशी एकदा काम करणाऱ्या महिलांनी घरातील कामांसाठी हेल्पिंग हाऊस (बाई) ठेवली पाहिजे जेणे करून आपल्यामुळे कुणाला तरी रोजगार मिळेल. अशी चर्चा सुरु असताना या चर्चेत खोलवर जाऊन आम्ही गप्पा मारू लागलो त्यावेळी ते दादर परिसरात राहत असल्यामुळे त्यांच्याकडे घरकामासाठी बाई नाही तर घरगडी होते. त्यावेळी मी प्रश्न केला मग तुम्ही त्याला तुमच्या सर्वांची (म्हणजे महिलांची) अंतवस्त्रेही देता का? तर मॅडम बोलल्या छे नाही आम्ही आमची अंतवस्त्रे स्वतः धुवतो... यावरून एक लक्षात आलं की तो घरगडी होता म्हणून असे नियम असावेत जर ती बाई असती तर विषय वेगळाच असता...

असो समाजातील अनेक प्रकारचे कुटुंब पाहिलीत प्रत्येकाची कामाची पद्धत वेगळी आहे. अस जरी असलं तर ही अंतवस्त्रे धुवण्याची  (काही कुटुंब अपवाद असतील) बाब प्रकर्षाने जाणवली. एका मैत्रिणीशी या विषयावर चर्चा करताना तिने सांगितलं... मी ज्या घरात जन्माला आले लहानाची मोठी झाली त्याही घरी आईने घरातील सर्व पुरुष मंडळीचे अंतवस्त्रे धुवायची... मोठी झाल्यानंतर मीही आई सारखीची घरातील काम केलीत. परंतु लग्नानंतर सासर घरातील अंतवस्त्राबाबतची शिस्त पाहून आपल्या घरासह समाजातील अन्य कुटुंबातही चुकीची पद्धत आत्मसाद झालेल्याच जाणवलं. असं तिनं सांगितलं... 

काय आहे ना वर्षानुवर्षे आपण चुकीच्या पद्धतीने चालत असतो अचानक त्या पद्धतीची योग्य शिस्त दिसली की ती चूक सुधारण्याची गरज असते. चुकीची पद्धत सुधारवण्याची शिस्त हे लिखाण करण्यामागे अनेक महिलांची मनापासूनची भावना, इच्छा, चिडचिड, न करावयाची कामे करण्याची समाजमान्य सक्ती हे मांडणे आहे.

आज समाजातील उच्चभ्रू कुटुंबातही हिच परिस्थिती असेल किंवा घरकाम करणाऱ्या महिलांना हे काम करावं लागत असेल. कुटुंब व्यवस्थेत पूर्वी ‘एकत्र कुटूंब पद्धती’ असल्यामुळे कधी कुणी खोलवर इतका विचार केला नसेल. १५-२० जणांचं एक कुटुंब यात कामांची झालेली विभागणी त्यानुसार प्रत्येक जण आपआपली कामे करीत असत. यात अंतवस्त्र स्वतःची स्वतः धुणे ही शिस्त क्वचितच माहिती असावी आणि त्यावर अनेक घरात अंमलबजावणी झाली असावी… 

महिला दिनाच्या शुभेच्छा देताना तिच्याकडून अनेक अपेक्षा तुम्ही बाळगत असाल तर थोडं थांबा आणि विचार करा तुमच्याकडून स्वतःच्या चड्डीचा प्रश्न तरी सुटणार आहे का? आणि या प्रश्नाकडे कानाडोळा करत असाल तर यावर हेच स्पष्ट होतं की, हा विषय तुम्हाला महत्त्वाचा वाटत नाही आणि हेच न दिलेलं महत्त्व समाजातील महिलांप्रतीचे सन्मान अधिक ठळकपणे अधोरेखित करते.