Matang Community : मातंग समाजासाठी आंबेडकरवादी दृष्टिकोन का अत्यंत महत्त्वाचा आहे?

Matang Community मातंग समाज हा Indian social structure भारतीय समाजरचनेतील सर्वात जास्त शोषित, वंचित आणि दुर्लक्षित घटकांपैकी एक आहे. हजारो वर्षांच्या जातीय व्यवस्थेने या समाजाला सामाजिक श्रेणीच्या तळाशी ढकलले. शिक्षण, प्रतिष्ठा, सन्मान, रोजगार, सत्ता आणि नेतृत्व education, prestige, honor, employment, power and leadership यांपासून जाणीवपूर्वक दूर ठेवले गेले. ही गुलामगिरी केवळ आर्थिक किंवा शारीरिक नव्हती, तर ती प्रामुख्याने वैचारिक होती. देव, धर्म, कर्मकांड, परंपरा आणि अंधश्रद्धा God, religion, rituals, traditions and superstitions यांच्या नावाखाली समाजाला विचार करण्यापासून रोखले गेले. त्यामुळे मातंग समाजाचा प्रश्न केवळ दारिद्र्याचा नाही, तर तो माणूस म्हणून जगण्याच्या अधिकाराचा आहे.

Dr. Babasaheb Ambedkar डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी स्पष्टपणे सांगितले होते की, खरी मुक्ती ही मनाच्या गुलामगिरीतून सुरू होते. केवळ काही योजना, सवलती किंवा बाह्य अधिकार मिळाल्याने समाज मुक्त होत नाही; त्यासाठी विचारसरणी बदलावी लागते. म्हणूनच मातंग समाजासाठी आंबेडकरवादी दृष्टिकोन अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. Importance of Ambedkarism for Matang Community

आंबेडकरवादी मातंग परिषद : एक वैचारिक हस्तक्षेप

अलीकडे पुण्यात पार पडलेली आंबेडकरवादी मातंग परिषद Matang Parishad ही केवळ एक सभा नव्हती, तर ती मातंग समाजाच्या भवितव्यासाठी दिशा दाखवणारी वैचारिक प्रक्रिया होती. या परिषदेत समाजामध्ये जाणीवपूर्वक पसरवण्यात आलेले गैरसमज, विशेषतः बौद्ध समाज आणि मातंग समाज यांच्यातील दुरावा, यावर सखोल चर्चा झाली. “आरक्षण reservation महारांनी पळवलं”, “बौद्ध समाजामुळे इतर समाज मागे राहिले” Buddhist community अशा खोट्या कथा काही शक्तींनी मुद्दाम समाजात रुजवल्या.

प्रत्यक्ष वास्तव असे आहे की, बौद्ध समाजाची प्रगती ही केवळ आरक्षणामुळे झाली नाही, तर बाबासाहेबांच्या विचारांचा स्वीकार केल्यामुळे झाली. विज्ञानाशी मैत्री, अंधश्रद्धेचा नकार, शिक्षणाला प्राधान्य, संविधानावर विश्वास आणि संघटित संघर्ष हीच त्यांच्या प्रगतीची मूळ कारणे आहेत. हेच तत्व मातंग समाजाने आत्मसात करण्याची गरज आहे.

युवक-युवती आणि आंबेडकरवाद

आज मातंग समाजाची लोकसंख्या मोठी असली तरी त्याचा लाभ समाजाला मिळताना दिसत नाही. विशेषतः युवक-युवती दिशाहीन होत चालले आहेत. धार्मिक अस्मिता, खोटे राजकीय दावे आणि भावनिक घोषणांमुळे तरुण पिढी बाबासाहेबांच्या वैज्ञानिक, मानवतावादी विचारांपासून दूर नेली जात आहे. याच पार्श्वभूमीवर डॉ. आंबेडकरांची त्रिसूत्री “शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा” आजही तितकीच लागू आहे.

शिक्षणामुळे अंधश्रद्धा दूर होते, इतिहासाची जाणीव निर्माण होते, आत्मभान जागे होते आणि समाज स्वतःचा विचार करू लागतो. म्हणूनच मातंग समाजातील युवकांना उच्च शिक्षण, संशोधन, आधुनिक कौशल्ये आणि स्पर्धा परीक्षांकडे वळवणे अत्यंत गरजेचे आहे.

मातंग समाजाचे ऐतिहासिक योगदान

इतिहासाच्या पानांत मातंग समाजाचे योगदान मुद्दाम दुर्लक्षित केले गेले आहे. परिषदेमधील इतिहासावर आधारित सत्रांमध्ये सोमनाथ कदम यांनी मातंग समाजाचे आंबेडकरी चळवळीतील योगदान प्रभावीपणे मांडले. मातंग समाजाचे योगदान केवळ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यापुरते मर्यादित नाही, तर ते महात्मा जोतीबा फुले, सावित्रीबाई फुले, राजर्षी शाहू महाराज आणि लहुजी वस्ताद यांच्या संघर्षांशीही जोडलेले आहे. शहीद पोचिराम कांबळे यांचे बलिदान हे मातंग समाजाच्या इतिहासातील एक अत्यंत प्रेरणादायी पर्व आहे. मराठवाडा विद्यापीठाच्या नामांतर आंदोलनात डॉ. बाबासाहेबांचे नाव देण्यासाठी त्यांनी आपले प्राण अर्पण केले. मृत्यूसमोर उभे असतानाही त्यांनी ‘जय भीम’चा नारा सोडला नाही. त्यामुळे ते केवळ एक व्यक्ती नाहीत, तर मातंग समाजाच्या आत्मसन्मानाचे प्रतीक आहेत.

आजचे वास्तव : मातंग समाजाचे प्रश्न

आज मातंग समाज अनेक गंभीर समस्यांनी ग्रस्त आहे.

शिक्षण – शाळा सोडण्याचे प्रमाण जास्त, उच्च शिक्षण व स्पर्धा परीक्षांबाबत मार्गदर्शनाचा अभाव.

रोजगार व उपजीविका – पारंपरिक कामांवर अवलंबित्व, आधुनिक कौशल्याधारित रोजगारात कमी सहभाग.

सामाजिक भेदभाव – आजही जातीय अपमान, बहिष्कार आणि अन्याय कायम.

आरोग्य व निवास – स्वच्छ पाणी, आरोग्य सेवा आणि पक्क्या घरांचा अभाव.

राजकीय नेतृत्वाचा अभाव – समाज मोठा असूनही स्वतंत्र, वैचारिक नेतृत्व कमी.

वैचारिक गोंधळ – अंधश्रद्धा, खोट्या अस्मिता, हिंदुत्ववादी प्रभाव.

संघटनाचा अभाव – छोटे गट, वैयक्तिक अहंकार आणि दीर्घकालीन चळवळीचा अभाव.

आंबेडकरवाद : मुक्तीचा मार्ग

या सर्व समस्यांवर उत्तर देणारी एकमेव विचारसरणी म्हणजे आंबेडकरवाद. आंबेडकरवाद हा केवळ इतिहास नाही; तो वर्तमान आणि भविष्य घडवणारा विचार आहे. तो आत्मसन्मान शिकवतो, संविधानिक हक्कांची जाणीव करून देतो आणि माणूस म्हणून उभे राहण्याची ताकद देतो. हिंदुत्व, धर्म किंवा परंपरेच्या नावाखाली समाजाला गुलाम ठेवण्याच्या प्रयत्नांना आंबेडकरवाद ठामपणे नाकारतो. आंबेडकरवादी वैचारिक प्रशिक्षण, शिक्षणाला केंद्रस्थानी ठेवणे, नेतृत्व विकास, आर्थिक स्वावलंबन आणि इतर वंचित समाजांशी ऐक्य हाच मातंग समाजाच्या मुक्तीचा मार्ग आहे.

मातंग समाजाची खरी ओळख ही कोणाच्या दयेवर जगणारी नसून, हक्काने, स्वाभिमानाने आणि आत्मविश्वासाने जगणारी असली पाहिजे. आंबेडकरवाद स्वीकारल्याशिवाय ही मुक्ती शक्य नाही. आंबेडकरवादी दृष्टिकोन समाजाला सामाजिक अंधारातून बाहेर काढून प्रकाशाकडे नेतो. तो समाजाला शिक्षित, सशक्त, आत्मभानयुक्त आणि नेतृत्वक्षम बनवतो.

म्हणूनच मातंग समाजासाठी आंबेडकरवाद हा पर्याय नाही, तर अनिवार्य मार्ग आहे.

सुदर्शन चखाले

ज्योतिबा सावित्री फाउंडेशन संस्थापक अध्यक्ष

आंबेडकरवादी मातंग परिषद स्वागत अध्यक्ष.

(साभार- सदर पोस्ट सुदर्शन चखाले यांच्या फेसबुक भिंतीवरून घेतली आहे.)