Tipu Sultan's Contribution to Rocket Science : टिपू सुलतान 'रॉकेट्री'चा आद्य प्रवर्तक !

Tipu Sultan's Place in Rocket Science History आज जेव्हा आपण अंतराळ संशोधनात space exploration भारताच्या प्रगतीबद्दल बोलतो, तेव्हा आपली मान अभिमानाने उंचावते. पण या गौरवशाली वाटचालीचे मूळ १८ व्या शतकातील Mysore म्हैसूरच्या भूमीत आणि Tipu Sultan टिपू सुलतान यांच्या कल्पकतेत रुजलेली आहेत, याची जाणीव आपल्याला करून दिली ती चक्क अमेरिकेच्या 'नासा' America, (NASA) या जागतिक कीर्तीच्या अंतराळ संशोधन संस्थेने.

former President of India and great scientist Dr. A.P.J. Abdul Kalam भारताचे माजी राष्ट्रपती आणि थोर शास्त्रज्ञ डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम जेव्हा अमेरिकेतील 'नासा'च्या Wallops Flight Facility 'वॉलॉप्स फ्लाइट फॅसिलिटी'ला भेट देण्यासाठी गेले, तेव्हा तिथल्या लॉबीमध्ये एका चित्राने त्यांचे लक्ष वेधून घेतले. त्या चित्रात त्यांना British soldiers ब्रिटीश सैनिकांवर रॉकेट डागले जाताना आणि ते मारले जाताना दिसत होते. अवकाशातून वक्रगतीने येऊन ती रॅाकेट्स पडताना दिसत होती. चौकशी केल्यावर डॉ. कलाम यांना कळले की, ते चित्र टिपू सुलतान यांच्या सैन्याच्या इंग्रजांसोबत झालेल्या गुंटूरच्या लढाईंचे होते. ज्या देशात आपण रॉकेट विज्ञानाचे धडे गिरवायला गेलो, त्याच देशाने ते ऐतिहासिक चित्र त्यांच्या संस्थेत लावून एका भारतीय राजाला 'रॉकेट्री'चा आद्य प्रवर्तक मानून जणू त्याचा गौरवच केला होता, हा क्षण कोणत्याही भारतीयासाठी रोमांचकारी ठरला असता. कलामांची भावनाही निराळी नव्हती. आपल्या देशाचा वारसा परक्या लोकांनी आपल्या लक्ष्यात आणून द्यावा हा आपला करंटेपणा.

लोखंडी आवरणाचे पहिले रॉकेट बनवून टिपू सुलतान आणि त्यांचे वडील हैदर अली यांनी first iron-cased rocket युद्धाच्या तंत्रात क्रांती revolutionized घडवून आणली होती. त्या काळी युरोपात रॉकेटमध्ये बांबू किंवा पुठ्ठा वापरला जात असे, ज्याची क्षमता मर्यादित होती. टिपू सुलतान यांनी पहिल्यांदा लोखंडाच्या नळ्यांचा वापर करून रॉकेटं तयार केली. लोखंडी आवरणामुळे रॉकेटमध्ये दारूगोळा जास्त दाबाने भरता येत असे, ज्यामुळे त्याचा पल्ला २ किलोमीटरपर्यंत वाढला होता.

१७८० आणि १७९० च्या दशकात झालेल्या अँग्लो-मैसूर युद्धांमध्ये Anglo-Mysore wars या 'म्हैसुरी रॉकेट्स'नी Mysore rockets ब्रिटीश सैन्याची दाणादाण उडवली होती. टिपूच्या मृत्यूनंतर, इंग्रजांनी श्रीरंगपट्टणम किल्ल्यातून शेकडो रॉकेट्स जप्त केली गेली आणि ती इंग्लंडला अभ्यासासाठी पाठवण्यात आली. याच रॉकेट्सच्या आधारावर विल्यम काँग्रीव्हने पुढे 'काँग्रीव्ह रॉकेट्स' विकसित केली, जी पुढे नेपोलियनविरुद्धच्या युद्धात वापरली गेली. थोडक्यात, आजच्या आधुनिक क्षेपणास्त्र आणि अंतराळ विज्ञानाचा पाया टिपूच्या तंत्रज्ञानात दडलेला आहे.

आज भारतात टिपू सुलतान यांच्यावरून राजकीय वाद होत असले, तरी जागतिक क्षेपणास्त्र विज्ञान जगतात त्यांचे स्थान अढळ आहे. नासाच्या लॉबीत लावलेले ते चित्र केवळ एका राजाचे आणि भारतीय बुद्धिमत्तेचे कौतुक नाही, तर ते भारताच्या प्राचीन वैज्ञानिक वारशाची पोचपावती आहे. NASA lobby is not just a tribute to a king and Indian intelligence, but it is an acknowledgement of India's ancient scientific heritage

डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांनी त्यांच्या 'विंग्स ऑफ फायर'  book 'Wings of Fire पुस्तकात लिहिल्याप्रमाणे, "टिपू सुलतान हे जगातील पहिले असे सेनानी होते, ज्यांनी रॉकेटच्या ताकदीचा वापर युद्धात प्रभावीपणे केला."

पोस्टखाली ते चित्र देतोय