Israel economy during war : इस्रालय - आक्रमक , हिंसक देशातील हृदयशून्य शेयर मार्केट !
Israel TASE index historic high 2026 इस्रायल अमेरिकेने इराणवर हल्ला केल्यानंतर भारतासकट अनेक देशातील शेयर बाजार कोसळले (काही प्रमाणात काल सावरले). पण ज्या देशाची रक्तपिपासू म्हणून ओळख अधिक गडद होत चालली आहे अशा इस्रायल मधील शेयर मार्केटमध्ये मात्र तेजीत आहे. आपला जसा Mumbai मुंबईस्थित Share Market शेयर मार्केटचा सेन्सेक्स आहे, तसा इस्रायलचा तेलअविव स्थित शेयर मार्केटचा निर्देशांक आहे TASE. तो सध्या ऐतिहासिक उंचीवर आहे.
हा निर्देशांक फक्त इराणवरील हल्ल्यानंतर गेल्या पाच दिवसात वधारला नाही, तर इस्रायलच्या गाझावरील हल्ल्यानंतर सतत वधारतच आहे. गेल्या फक्त एका वर्षात, आजूबाजूला धुमश्चक्री सुरु असतांना तो ७५ टक्क्यांनी वाढला आहे. अपेक्षेप्रमाणे ज्या क्षेत्रांना युद्धामुळे धंदा मिळत आहे, मिळणार आहे त्या तंत्रज्ञान, संरक्षण सामग्री उत्पादन, ऊर्जा आणि वित्त आदी क्षेत्रातील कंपन्यांचे शेअर्स जोमात आहेत. हे फक्त इस्रालय मध्ये नाही अमेरिकेत देखील संरक्षण सामुग्रीचे उत्पादन करणाऱ्या कंपन्यांचे शेयर्स जोरात आहेत.
एवढेच नाही तर भारतासकट अनेक देशांची चलने डॉलरच्या तुलनेत कमकुवत झाली असली तरी इस्रायलचे चलन SHEKEL मात्र डॉलरच्या तुलनेत वधारले आहे. डॉलरच्या तुलनेत हे चलन गेल्या वर्षभरात २० टक्क्यांनी सामर्थ्यवान झाले आहे. इस्रायलच्या शेयर बाजारात रिटेल गुंतवणूकदारांची कमी, संस्थात्मक गुंतवणूकदारांचे वर्चस्व आहे. पेन्शन फंड मोठ्याप्रमाणावर गुंतवणूक करतात.
इस्रायल… पॅलेस्टाईन आणि इराण या त्याच्या परंपरागत शत्रू विरुद्ध युद्धे जिंकत आहे, येत्या काळात जिंकणार आहे असा विश्वास या गुंतवणूकदार संस्थांना वाटतो म्हणून ते अधिकाधिक गुंतवणुकी करत आहेत असे सांगितले जाते. इस्रायलच्या या विजयामुळे इस्रायलच्या अर्थव्यवस्थेत स्थिरता येईल, परकीय गुंतवणूकदार इस्रायलमध्ये अधिक गुंतवणूक करतील असा त्यांचा कयास आहे.
कल्पनातीत मानवी शोकांतिका, लाखो नागरिकांचे, निष्पाप लहान मुलांचे मृत्यू, अब्जावधी मूल्य असणाऱ्या अगणित उध्वस्त मालमत्ता, कोट्यावधी सामान्य नागरिकांचे किंवा पुढच्या पिढ्यांचे दैनंदिन आयुष्य पुढची अनेक वर्षे कायमचे उध्वस्त होणे, ज्याचे बाजारमूल्य काढता येणारच नाही अशा मानवी यातना…… कशा कशाची फिकीर वित्त भांडवल करीत नसते !
त्याला फक्त आणि फक्त नफा दिसतो. महाकाय स्केल वर घडणाऱ्या मानवी यातना, शोकांतिका, शेकडो वर्षाचा इतिहास असणारे समाज / राष्ट्रे उध्वस्त होणे, पर्यावरणीय हानी…. यांचे आक्रोश ना त्याच्या कानावर पडतात ना त्याच्या डोळ्यांना दिसतात आणि हे वित्त भांडवल पॉलिटिकली न्यूट्रल नाही आहे.
देशांमधील संकुचित सामाजिक / राजकीय विचार, वंशवाद पसरवणारे, हुकूमशाही प्रवृत्तीचे नेते या भांडवलाचे फेव्हरिट आहेत. अमेरिकेचे उदाहरण घ्यायचे झाले तर ट्रम्प यांना निवडणूक निधी पुरवणाऱ्यांमध्ये प्रायव्हेट इक्विटी फंड, हेज फंड, क्रिप्टो कंपन्या आघाडीवर राहिल्या आहेत. अजून एक मुद्दा. औद्योगिक कंपन्यांचे प्रवर्तक म्हणून व्यक्तींची नावे घेता येतात. तसे वित्त भांडवलदार नसतात. वित्त भांडवलाचे मुख्य व्हेईकल असणारे फंड देशातील नागरिकांच्या बचती गोळा करून बनलेले असतात. वित्त भांडवल जे काही करते त्यात ते नागरिकांना त्यांच्या अपरोक्ष सहभागी करून घेत असते. वित्त भांडवलशाही वर टीका करताना व्यक्ती केंद्री टीकेच्या मर्यादा समोर येतात. म्हणून सिस्टिम केंद्री टीका केली पाहिजे.
संजीव चांदोरकर (६ मार्च २०२६)
Israel economy during war, IsraelStockMarket, WarEconomy, GazaWarImpact, FinanceCapitalism, TelAvivStockExchange, GlobalMarkets, IranUSConflict, WarProfits
