Book Review of The Hidden Life of Trees : झाडे विचार करतात का ?

The Hidden Life of Trees झाडांना सामूहिक जीवन असतं का किंवा उंच उंच झाडांना पाणी कसं पोहोचतं असे अनेक प्रश्न तुम्हाला असतील आता या वेळेला द हिडंन लाईफ ऑफ ट्रीज नावाच एक सुंदर पुस्तक पीटर वोह्ललेबेन Peter Wohlleben यांनी अनेक प्रयोगानंतर, संशोधनानंतर लिहिले आहे. इटलीच्या ट्युरीन विद्यापीठाचे मासिमो माफी यांच्या मते झाडाकडे आपल्या प्रजातीची मूळ अचूक ओळखण्याची क्षमता असते आपल्या आणि इतर प्रजातीच्या मुळा मधला फरक ही त्यांना ओळखता येतो. आपले खाद्य आपल्या स्वजातीयशी आणि काही वेळा स्पर्धकाशीही वाटून खाण्याचं त्या औदार्य दाखवतात. अशा प्रकारच्या सहजीवनाचे फायदे आहेत.

एक झाड म्हणजे वन परिसंस्था नव्हे. स्थानिक हवामान नियंत्रणाची क्षमता एका झाडात नसते. वादळी वारे आणि प्रतिकूल हवामानाला एकट्याने तोंड देणं सोपं नसतं पण अनेक झाडं असलेल्या परिसराची परिसंस्था बनते. अशा प्रकारच्या समूहात थंडी, उष्णता नियंत्रणाची थोडी क्षमता असते. एकमेकांच्या साह्याने पाण्याचा अधिक साठा होऊ शकतो व हवेतील आर्द्रता वाढवता येते. अशा अनुकूल परिस्थिती झाडे अनेक वर्ष जगू शकतात पण यासाठी तिथल्या सर्व झाडांना सहकार्यानेच जगावं लागतं. प्रत्येक झाड जर स्वतःचा फायदा बघू लागलो तर सर्वांना दीर्घायु लाभणे शक्य होणार नाही आणि झाड तोडण्याचे प्रमाण वाढले की तिथे जंगलातील अच्छादन कमी होईल. अशा परिस्थितीत वादळी वाऱे शिरतात आणि उन्हाची झळ जमिनीला लागून मातीची धूप होते.

प्रत्येक झाडालाच संकटाला तोंड द्यावे लागते. केश आकर्षण, ट्रान्सपिरेशन आणि द्रवाहाभिसरण या मार्गे पाणी सरकत सरकत मुळापासून शेंड्यापर्यंत जाते पण पाणी वाहतुकीच्या प्रक्रियेचं मानवाचं ज्ञान अजूनही अचूक म्हणता येत नाही. कितीतरी प्रश्नांची उत्तरे आपल्याकडे नाहीत.

मातीच्या आतल्या बाजूला झाडांची साल असो कीटक, फंगस यांचे अतूट नातं असतं. पूर्वीच्या व्यावसायिक जंगलातून आता कीटकांचा प्रादुर्भाव प्रचंड प्रमाणात वाढू लागतो त्यामुळे अनेक झाडं मरून जातात आणि त्याशिवाय विविध रस्त्यांच्या निर्मितीसाठी, रेल्वे ट्रॅक साठी करोडो झाडांची कत्तल होते ही पर्यावरण हानी शेवटी मानवी जीवनाला घातक ठरणार आहे . झाडे लावा, झाडे जगवा

डॉ. सुभाष के देसाई