अजित पवार विमान दुर्घटना : महाराष्ट्रातील राजकारणात पोकळी निर्माण होईल असे इंग्लंडच्या The Guardian वृत्तपत्राला का वाटते ?
महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या दुर्दैवी विमान दुर्घटनेने संपूर्ण देश हादरला. एका अनुभवी, प्रभावी आणि राज्याच्या राजकारणात निर्णायक भूमिका बजावणाऱ्या नेत्याचा असा अचानक अंत होणे हे केवळ राजकीयच नव्हे तर मानवी शोकांतिकाही आहे. मात्र या घटनेचे वृत्तांकन करताना भारतीय आणि आंतरराष्ट्रीय माध्यमांनी घेतलेली भूमिका पाहिली तर एक लक्षणीय फरक दिसून येतो.
जागतिक स्तरावरील वृत्तसंस्था Reuters ने या घटनेचे वर्णन अत्यंत तथ्याधिष्ठित पद्धतीने केले. त्यांच्या मते, बारामतीजवळ चार्टर्ड विमानाच्या अपघातात अजित पवार आणि इतर चार जणांचा मृत्यू झाला असून दुर्घटनेचे कारण अद्याप अस्पष्ट आहे आणि अधिकृत तपास सुरू आहे. त्यांनी कोणतेही राजकीय तर्क-वितर्क न मांडता केवळ अधिकृत माहिती आणि घटनास्थळावरील परिस्थिती मांडली.
Associated Press (AP News) नेही अशाच संतुलित शब्दांत वृत्त दिले. खराब दृश्यमानता, एअर ट्रॅफिक कंट्रोल टॉवरचा अभाव आणि तपास संस्थेची चौकशी यांसारख्या तांत्रिक बाबी त्यांनी अधोरेखित केल्या. तसेच पंतप्रधानांनी व्यक्त केलेल्या शोकसंवेदना नोंदवल्या.
The Guardian (यू.के.) ने या घटनेकडे केवळ अपघात म्हणून न पाहता त्याचे राजकीय परिणामही अधोरेखित केले. त्यांच्या मते, पवारांच्या निधनामुळे महाराष्ट्रात “power vacuum” निर्माण होऊ शकतो आणि राज्याच्या राजकीय समीकरणांवर त्याचा परिणाम होईल.
या सर्व वृत्तांकनात एक समान धागा दिसतो. संयम, तथ्य आणि अधिकृत माहितीवर आधारित पत्रकारिता. याउलट, भारतात काही माध्यमे आणि सामाजिक माध्यमांवर लगेच संशय, कटकारस्थानाच्या चर्चा, राजकीय आरोप-प्रत्यारोप सुरू झाले. कोणताही ठोस पुरावा नसताना निष्कर्ष काढण्याची घाई ही लोकशाहीसाठी घातक आहे. दुर्घटना तपासाची प्रक्रिया पूर्ण होण्यापूर्वी भावनिक आणि राजकीय भूमिका घेणे हे पत्रकारितेच्या मूलभूत मूल्यांशी विसंगत आहे.
पत्रकारितेचे पहिले कर्तव्य काय?
सत्य शोधणे.
संशय निर्माण करणे नव्हे.
परदेशी माध्यमांकडून आपण एक महत्त्वाचा धडा घेऊ शकतो ‘Facts first, opinions later.’
आपल्या समाजात राजकीय व्यक्तिमत्त्वे भावनांशी जोडलेली असतात. त्यामुळे प्रतिक्रिया तीव्र असणे स्वाभाविक आहे. पण माध्यमांनी भावनांना खतपाणी घालण्याऐवजी विवेकाचे भान ठेवले पाहिजे. लोकशाहीत विश्वास टिकवायचा असेल तर अफवांपेक्षा पुराव्यांवर विश्वास ठेवणे आवश्यक आहे. अजित पवार यांचे निधन ही नक्कीच मोठी हानी आहे. त्यांच्या राजकीय कार्याचा आदर राखत, त्यांच्या मृत्यूचे सत्य बाहेर येण्यासाठी संयम बाळगणे हीच त्यांना खरी श्रद्धांजली ठरेल.
