Strait of Hormuz Closure: इराण-इस्रायल युद्धामुळे होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद? भारतावर होणार 'हा' मोठा परिणाम
इराण, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यातील विस्तारत चाललेल्या संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याची जीवनवाहिनी समजल्या जाणाऱ्या 'होर्मुझच्या सामुद्रधुनी'मधील (Strait of Hormuz) तेल आणि वायूची वाहतूक गंभीरपणे विस्कळीत झाली आहे.
इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणवर केलेल्या लष्करी हल्ल्यानंतर, इराणने प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकन हितसंबंध जपणाऱ्या इतर आखाती देशांना लक्ष्य केले आहे. शनिवारी रात्री, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड्स कॉर्प्सने (IRGC) जहाजांना संदेश पाठवून ही सामुद्रधुनी बंद करण्यात आल्याचे कळवले. मात्र, तेहरानकडून अद्याप कोणतीही अधिकृत घोषणा झालेली नाही.
भारताची स्थिती: कच्चे तेल सुरक्षित, पण गॅसचे टेन्शन
तज्ज्ञांच्या मते, भारताने कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यासाठी विविध पर्याय खुले ठेवल्यामुळे अल्पकाळात मोठा तुटवडा भासणार नाही. मात्र, इंधनाचे दर वाढल्यामुळे आर्थिक फटका बसणे निश्चित आहे.
कच्चे तेल: भारताच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी निम्मा हिस्सा (सुमारे २५-२७ लाख बॅरल प्रतिदिन) या मार्गातून येतो. भारताकडे १० दिवसांचा कच्च्या तेलाचा साठा आणि ७ दिवसांचा इंधन साठा उपलब्ध आहे.
पर्यायी मार्ग: रशिया, अमेरिका, पश्चिम आफ्रिका आणि लॅटिन अमेरिकेकडून भारत आयात वाढवू शकतो. रशियन कच्च्या तेलाची उपलब्धता भारतासाठी 'बफर' म्हणून काम करेल.
एलपीजी (LPG) आणि एलएनजी (LNG): खरा धोका येथे आहे. भारताची ८०-८५% एलपीजी गरज आयातीवर अवलंबून आहे आणि ती प्रामुख्याने याच मार्गाने येते. कच्च्या तेलासारखा एलपीजीचा धोरणात्मक साठा भारताकडे नसल्यामुळे, या वायूचा पुरवठा विस्कळीत होण्याची दाट शक्यता आहे.
जागतिक बाजारपेठेवर परिणाम
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून दररोज सुमारे १.५ कोटी बॅरल कच्चे तेल वाहून नेले जाते. या मार्गाला पर्यायी पाइपलाइन असल्या तरी त्यांची क्षमता मर्यादित आहे.
किंमतीत वाढ: सोमवारी सकाळी 'ब्रेंट क्रूड'चे दर प्रति बॅरल ८२ डॉलर्सपर्यंत पोहोचले होते.
भारतावर परिणाम: कच्च्या तेलाच्या किमतीत प्रति बॅरल १ डॉलरची वाढ झाल्यास भारताचे वार्षिक आयात बिल १.८ ते २ अब्ज डॉलर्सनी वाढते.
हा अडथळा किती काळ टिकेल?
विश्लेषकांच्या मते, हा अडथळा प्रदीर्घ काळ टिकण्याची शक्यता कमी आहे.
१. आर्थिक फटका: खुद्द इराण आणि इतर आखाती देशांचा महसूल याच निर्यातीवर अवलंबून आहे.
२. आंतरराष्ट्रीय दबाव: चीनसारखा इराणचा मित्र देशही या मार्गावर अवलंबून आहे. मार्ग बंद राहिल्यास इराणची आंतरराष्ट्रीय स्तरावर कोंडी होऊ शकते.
३. लष्करी हस्तक्षेप: अमेरिकन नौदल आणि आखाती देशांच्या लष्करी क्षमतेमुळे ही सामुद्रधुनी काही दिवसांतच पुन्हा मोकळी केली जाऊ शक
