Napoleon Bonaparte China prophecy : चीन झोपलेला राक्षस की जागृत महासत्ता?
China rising superpower काही शतकापूर्वी नेपोलियन बोनापार्ट यांनी केलेले एक भाकीत आजच्या जागतिक वास्तवात नव्या अर्थाने उभे ठाकले आहे. “चीन झोपलेला आहे; त्याला झोपू द्या. तो जागा झाला तर जग हलवून सोडेल.” इतिहासाच्या प्रवाहात हे वाक्य केवळ एक निरीक्षण नव्हते, तर दूरदृष्टीचे प्रतीक होते. आजच्या घडीला चीनच्या वाढत्या प्रभावाकडे पाहिले, तर त्या भाकिताचे प्रतिध्वनी स्पष्ट ऐकू येतात.
ब्रिटिश साम्राज्याच्या विस्ताराच्या काळात Lord Amherst यांचा चीनशी संपर्क आणि त्यांची राजनैतिक भूमिका ही त्या काळातील शक्तिसंतुलन दर्शवणारी होती. पुढे ब्रिटिशांनी जगाच्या मोठ्या भागावर अधिराज्य गाजवले; मात्र दुसऱ्या महायुद्धानंतर परिस्थिती पालटली. युनायटेड नेशन्स ही महासत्ता म्हणून उदयास आली आणि जवळजवळ अर्धशतक जागतिक राजकारणावर वर्चस्व राखले. या वर्चस्वाला सोवियेत युनियन ने आव्हान दिले, परंतु विस्तारवादाच्या ओझ्याखाली ते कोसळले. त्या राखेतून आता चीनचा उदय होत आहे. आर्थिक, तांत्रिक, लष्करी आणि भौगोलिक सर्वच स्तरांवर चीनने केलेली झेप अभूतपूर्व आहे. जागतिक व्यापार साखळीवर त्याची पकड, आधुनिक तंत्रज्ञानातील प्रगती, आणि समुद्री व हवाई शक्तीतील वाढ या सर्व गोष्टी त्याला नव्या महासत्तेच्या स्थानावर पोहोचवत आहेत.
विशेषतः बीजिंग ऑलिम्पिकनंतर चीनने आपल्या शक्तीचे जगासमोर प्रभावी प्रदर्शन केले. तैवान संदर्भातील त्याची आक्रमक भूमिका, दक्षिण चीन समुद्रातील हालचाली, आणि भारताकडे पाहण्याचा त्याचा दृष्टिकोन हे सर्व त्याच्या वाढत्या आत्मविश्वासाचे लक्षण आहे. चीनचे पाकिस्तानशी असलेले घनिष्ठ संबंध आणि संवेदनशील तांत्रिक माहितीची देवाणघेवाण ही भारतासाठी चिंतेची बाब आहे. जागतिक स्तरावरही नव्या प्रकारचे गट तयार होताना दिसतात. एका बाजूला अमेरिका व तिचे मित्रदेश, तर दुसऱ्या बाजूला इराण रशिया आणि चीन यांचे वाढते सहकार्य. या पार्श्वभूमीवर मध्यपूर्वेतील तणाव, तेलसंपत्तीवरील नियंत्रण, आणि सामरिक हितसंबंध यामुळे निर्माण झालेली परिस्थिती ही केवळ प्रादेशिक संघर्ष राहिलेली नाही. ती एका व्यापक शक्तिसंघर्षाचे रूप धारण करत आहे. प्रत्यक्ष युद्ध नसले, तरी महासत्तांमधील अप्रत्यक्ष संघर्ष (proxy conflicts) हेच आजचे वास्तव आहे.
तथापि, या साऱ्या घडामोडीत एक महत्त्वाचा मुद्दा दुर्लक्षित होता कामा नये माहितीचे शस्त्रीकरण. डोनाल्ड ट्रम्प पासून ते नरेंद्र मोदी पर्यंत अनेक नेत्यांवर जनमत घडवण्याच्या तंत्राचा वापर केल्याचे आरोप झाले आहेत. या युगात युद्ध केवळ रणांगणावर नाही, तर जनमानसातही लढले जाते. यामुळेच आजचा प्रश्न असा आहे की चीन खरोखरच “झोपलेला राक्षस” आहे का, की तो आधीच जागा होऊन आपली शक्ती सिद्ध करत आहे?
उत्तर कदाचित मध्यमार्गी आहे. चीन पूर्णपणे उघडपणे आक्रमक झाला नसला, तरी त्याच्या हालचाली जागतिक व्यवस्थेला हादरे देण्यासाठी पुरेशा आहेत. नेपोलियनचे भाकीत अंशतः खरे ठरले आहे; परंतु त्याचा पूर्ण परिणाम अजून पुढील काळात दिसू शकतो. आज जग एका नव्या संक्रमणाच्या टप्प्यावर उभे आहे. एकेकाळी एक ध्रुवीय असलेले जागतिक व्यवस्थापन आता बहुध्रुवीय होत आहे. या बदलत्या शक्तिसंतुलनात भारतासारख्या देशांनी सावध, दूरदृष्टीने आणि स्वहित जपणारी भूमिका घ्यावी लागेल. इतिहास सांगतो कोणतीही महासत्ता कायमची नसते. परंतु जागतिक स्थैर्य राखण्यासाठी शक्तीपेक्षा संयम, स्पर्धेपेक्षा सहकार्य आणि युद्धापेक्षा संवाद अधिक महत्त्वाचा ठरतो.
डॉ. सुभाष के देसाई
China rising superpower, Napoleon Bonaparte China prophecy, China global dominance 2026, is China a superpower today, China vs USA global power, China economic growth world, China military expansion news, global power shift China, multipolar world order, China geopolitical influence
