अशोक खरात प्रकरण : संताप योग्य, पण सोशल मीडियावर विकृतीचा उद्रेक का?

भय इथलं संपत नाहीच...आणि विचारक्षम, संवेदनशील वाटलेल्यांची 'भलती' अभिव्यक्ती अस्वस्थ करते!

Ashok Kharat case अशोक खरात या भोंदू विकृताच्या बाबतीत संताप उसळणं स्वाभाविकच. पण गेले २-३ दिवस विचित्र आणि विकृत भलतं असं अनुभवास येत आहे. सरसकट सर्व नाही, पण अनेक पुरुषच नाही तर काही स्त्रियाही भलतंच अभिव्यक्त होताना दिसत आहेत. त्यातील काहींना मी आजवर विचारक्षम, संवेदनशील समजत आलो, त्यांचा उथळपणा किंवा मनातील, मेंदूतील भलेपणा नाही तर भलतेपणा दिसला. त्यामुळेच मुक्तपीठसाठी "भोंदू अशोक खरात राजकीय रिमोटसारखा वापरला जाणार?" या मुद्द्याचा सरळस्पष्ट वेध घेणारा व्हिडीओ करताना Social Media "सोशल मीडियावर विकृतीचा वखवखाट कशामुळे? कुणाच्या फायद्याचा?" हे मांडलं आणि काही गंभीर मानलेल्या पत्रकार मित्रांनी खरात प्रकरणावर बोलताना केलेली वर्णनं, दिलेले मथळे पाहून त्यांचा हेतू अन्यायाविरोधात लढण्याचा असला तरी मूड भलताच होता की काय असं वाटलं. त्यातूनच "अशोक खरातच्या विकृत चाळ्यांची वर्णनं, काहींची पत्रकारिता अनवधानाने पॉर्नकारिता होत आहे?" असा प्रश्न विचारला.

मला सोशल मीडियावरील टपोरी हँडल्सचे काही नाही वाटले. पण सामाजिक, राजकीय, वैचारिक क्षेत्रातील काही हँडल्सचं खुपलं. मनाला अस्वस्थ करून गेलं. अनेकांनी ते व्हिडीओ ब्लर न केलेले क्लीन पाहायची इच्छा व्यक्त केली. काहींनी ते मिळवून पोस्टही केले. त्या पीडित स्त्रीचा चेहराही दाखवला. एका मोठ्या ब्रँडच्या पोस्टमध्ये पीडितेच्या पतीचं नाव घेण्याची चूक झाली होती. पोलिसांनी त्याची गंभीरतेने दखल घेतल्याचे दिसले. टीव्हीजेएचे पदाधिकारी पंकज दळवी यांनी मला त्याविषयी माहिती दिली. त्या पोस्टशी काहीही संबंध नसलेल्या पत्रकाराचं नाव येत होतं, त्याला सावध करून त्यात योग्य ते बदल करता आले. चांगलंच झालं. पोलिसांच्या जागरुकतेचे कौतुकच वाटलं. पोलिसांनी त्या स्त्रियांची ओळख चेहरे दाखवून उघड करणाऱ्या हँडल्सवर त्वरित कारवाई करणे आवश्यक आहे. पीडित महिलेची ओळख सार्वजनिक करणे हा गुन्हा असून त्यासाठी २ वर्षांच्या कारावासाची तरतूद आहे. हे सोशल मीडियावरील वखवखलेल्या विकृतांना कळलं पाहिजेच.

अशा टपोरी हँडलचे वाटले नाही. पण ज्यांचं लेखन मला आवडते, ज्यांना मी विचारशील, संवेदनशील मानायचो, मानतो अशा काही हँडल्सनी मर्यादा ओलांडत जणू पॉर्नकथा लिहित आहोत तशी... वर्णनं केली. काय हेतू? तुम्ही लोकप्रिय आहातच. कशाला असं करता हा प्रश्न पडतो. तेव्हा वाटतं आपणच मुळात ओळखण्यात चुकतो की काय?

एका गंभीर मानतो अशा पत्रकाराने खरातबद्दल बोलताना जे वर्णन केलं ते खरंच गरजेचं होतं का? अनेकदा फिल्डवर चूक होते. पण काहींचे थंबनेल तर...जणू पॉर्न मुव्हीचं असावं असं. मला एकानं सांगितलं. लोक तसं असलं तरच पाहातात. मी त्याला विचारलं जर पाहणं म्हणजे व्ह्यूज आणि लाईक्स हेच निकष असतील, तर मग सरळसरळ पॉर्नच का पोस्ट करत नाहीत. हमखास यश मिळेल. मिलियन्समध्ये तेही! असा विचार करणाऱ्यांना माझं एक तत्व सांगतो. मी PNR सांगतो. म्हणजे काय? P for Perception म्हणजे तुमची प्रतिमा खूप महत्वाची, जर दीर्घकालीन विचार कराल तर. त्यानंतर मी N for Numbers सांगतो. ते महत्वाचेच पण Pनंतर. R for Revenue लागतोच. आता तुम्ही म्हणाल जर N नसेल तर R कसा येणार? जर तुम्ही P चांगलं ठेवाल, प्रतिभा उपयोगात आणत परिश्रमाची तयारी ठेवाल, तर तोही मिळवता येईल. ऐशो आरामत नाही, पण सन्मानानं जगता येईल एवढा नक्कीच. मी मुक्तपीठसाठी हेच PNR पाळतो. जे मांडतो, ते पाळतोही. आता मुद्द्याकडे येऊ.

खरातनं शोषण केलेल्या स्त्रियांविषयी अनेक अशा मान्यवरांची भूमिका अशी की जणू त्याच वखवखलेल्या होत्या. त्यांची तुम्हाला काही चूकच वाटत नाही का? असे प्रश्न विचारणाऱ्यांचं आश्चर्य वाटतं. इतरवेळी असलेली उदात्त भूमिका कुठे हरवली? खरातच्या पीडितांनाही समजून घेऊ नये का? मी सरसकटीकरणाच्या कडवट विरोधात असतो. त्यामुळे स्त्री म्हणून त्यांचीच बाजू योग्य असं नाही म्हणत. नाही म्हणणार. सरसकट स्त्री म्हणजे पीडितच या भ्रमात मी नाही. काही मित्रांनी मोठ्या धेंडांपासून स्त्रियांना सावध केलं आणि त्यांनी त्या धेंडांनाच माहिती देऊन सावध करणाऱ्याला गोत्यात आणल्याचंही अनुभवलं. पण त्याही माणूसच चुकू शकतात. पण तरीही आर्थिक किंवा अन्य भुलथापांना बळी पडणाऱ्याही कालांतराने पीडितच ठरतात, हेही पाहिलं. त्यात पुन्हा खरातसारखे जे विकृत धर्माचा, कर्मकांडाचा बुरखा पांघरत शोषणाचं मायाजाल उभं करतात, त्यात लंपट राजकारणी, अधिकारी फसतात, तिथं सामान्य कुटुंबातील स्त्रियांना कसा दोष देणार? सहानुभूतीनंच पाहिलं पाहिजे.

हे असे अविचार करत मांडणारे, भलतं मांडतात. सीसीटीव्ही फुटेजमध्ये स्त्री प्रतिकार करताना दिसत नाही, तिच्या संमतीनं सारं होतं आहे, असं दिसतं असं मांडतात. त्यातून भलते चाळवणारं लिहितात. पण त्यांना बलात्कारविषयक कायद्याचा अभ्यासच नसावा. स्त्रीची संमती असली तरी तो विशिष्ट परिस्थितीत बलात्कारच. ती माहिती शेवटी दिली आहे, नक्की वाचा. नव्या भारतीय न्याय संहितेतीलच दिलं आहे. परंतु कायदाच नाही नैतिकतेतूनही सोडा, साधा कॉमन सेन्स वापरा. थोडा तर्कशुद्ध विचार केला तरी ते पटतं का?

घाबरवून, नशेच्या किंवा अन्य कसल्याही अंमलाखालील स्त्रीशी लैंगिक संबंध ठेवणं अयोग्यच. ती विरोध करत नाही, कारण ती भानावर नसते. ते फोटो, व्हिडीओ स्त्री भानावर होती, असं वाटत नाही. आणखी एक मुद्दा. मी मुंबईतील वेश्यावस्त्यांमध्ये रिपोर्टिंग करताना फिरलो आहे. एक सांगतो. वेश्याही अगदी सर्वात बकाल वस्तीतीलही. स्लिपर कोच बससारखी कॉरिडॉरमधील पडदेवाली व्यवस्था प्रत्यक्ष पाहिली. पोलीस रेडच्यावेळी पोलिसांपुढे धावत पडदा बाजूला करत विकृतीचा कंड शमवणाऱ्या एका पत्रकार मित्रालाही झापलं आहे. पडद्यामागून शाळकरी गणवेशात बाहेर आलेल्या मुलाला तुमचा मुलगा समजून शिक्षा द्या, यासाठी पोलीस हवालदाराला फेवरही मागितलं. कानफटात मारायला लावलं. पण त्या स्त्रिया...वेश्यांनाही ग्राहकांशी शय्यासोबत करताना किमान पडदा लागतोच. थेट उघड्यावर किंवा कुणी तिला दिसेल अशा जागेत ती पोटापाण्यासाठी मजबुरीतूनही तसे संबंध करत नाही. खरात फाईल्समधील सीसीटीव्हीत काचेबाहेर गर्दी दिसते. ती आतलं न दाखवणारी काच असेल. तरीही काचेबाहेर गर्दी असताना कोणत्या स्त्रीला लैंगिक संबंध ठेवावेसे वाटतील? खरंतर आपल्यासारख्या पुरुषांनाही नाही शक्य. खरात महाविकृत त्याला तसं चालत असेल. पण स्त्रीला तसं कसं वाटेल. ती तसं करताना दिसते. कारण नशिल द्रव्य देऊन तिचं भान हरपवलं असावं. अहो वेश्येलाही पडदा लागतो, कसं विसरता!

आणि पुन्हा अगदी उघडा विचार करा. खरातसारखे विकृत मनाचं नातं नसताना तनाचं जबरदस्तीनं जुळवून शोषण करतात. मनाचं नातं नसताना तनाचं नातं हे मॅकेनिकल क्रिया. तशा मॅकेनिकल क्रियेतून खोटं समाधान मिळवत असेल. स्त्री हपापलेली मानली तरी, ती अशा अवस्थेत सुख नाही मिळवू शकणार, हे आपल्यातील अनेक संवेदनशील मानणारे का लक्षात घेत नसतील?

आज खरातविरोधात दुसरा गुन्हा नोंदवल्याची बातमी आली. त्याने गर्भवती स्त्रीवर बलात्कार केलेला. जिच्या पोटात बाळ ती स्वखुशीने तयार होईल? काही मान्यवरांनी खरात कसा विकीडोनर...२०००चा विर्यदाता लिहिलं. (आता एका अनुभवी टीव्ही पत्रकाराची पोस्ट पाहिली नाशकात खरातसारखी २००-५०० मुलं दिसत नाहीत ना चेक करा!) अरे बाबांनो भान बाळगा. उगाच काहीतरी मनातील, मेंदूतील गटारी फसफस बाहेर काढू नका. त्यातून पुन्हा त्याचे जाऊ द्या. खरातच्या संपर्कात आलेल्या, मंदिरात गेलेल्या पण शोषणाच्या बळी न ठरलेल्याही असतील. त्यातील काही अशाही असतील ज्यांना या कालावधीत मुलं झाली असतील. त्या सर्वच मातांकडे तुमच्या विकीडोनरी विकृत प्रतापांमुळे संशयाने पाहिले जाईल. संसार फुटतील. भान बाळगा जरा तरी!

संवेदनशील वाटणाऱ्या पत्रकारांच्या हेतूविषयी मला शंका नाही. मात्र अतिउत्साहात सर्व माहीत आहे हे दाखवण्यासाठी असेल कदाचित त्यांनी केलेली वर्णनं पत्रकारिता नाही, तर पॉर्नकारिता किंवा journalism is pornaism वाटू नये, त्यामुळे घडेल काय? अखेर स्त्रियांविषयी संशय निर्माण होऊन खरातच्या विकृत शोषणाविषयीचा संताप कमी होऊ शकेल. तुमचा हेतू नसेल, पण तुमच्या या भलत्या अभिव्यक्तीमुळे खरातचाच फायदा होईल. तसे होऊ नये, यासाठी हा प्रयत्न. सध्या तरी इथंच थांबतो.

खरातने जे शोषण केले त्याबद्दल बलात्कार कायदा काय सांगतो?

भारतीय न्याय संहिता (BNS), 2023 नुसार बलात्काराची व्याख्या आणि संबंधित कलमे खालीलप्रमाणे आहेत. नवीन कायद्यात (BNS) बलात्काराची व्याख्या पूर्वीच्या भारतीय दंड संहिता (IPC) कलम ३७५ वर आधारित आहे, परंतु आता ती कलम ६३ अंतर्गत समाविष्ट करण्यात आली आहे.

BNS section बलात्काराची व्याख्या (कलम ६३)

• जेव्हा एखादा पुरुष एखाद्या स्त्रीसोबत खालीलपैकी कोणत्याही परिस्थितीत लैंगिक कृत्य करतो, तेव्हा त्याला 'बलात्कार' म्हटले जाते:

• स्त्रीची इच्छा नसताना केलेले लैंगिक कृत्य.

• स्त्रीने स्पष्टपणे संमती दिली नसताना केलेले लैंगिक कृत्य.

• स्त्रीला किंवा तिच्या जवळच्या व्यक्तीला मृत्यूची किंवा दुखापतीची भीती दाखवून संमती मिळवली असल्यास. (खरातची दहशत होती, त्याच्याकडे शस्त्र सापडल्याच्याही बातम्या आल्यात)

• जेव्हा स्त्रीला वाटते की तो पुरुष तिचा पती आहे, परंतु प्रत्यक्षात तो तसे नसल्याचे तिला माहीत नसते किंवा संमती देताना तिची दिशाभूल केली जाते. (धार्मिक थापा ठोकत खरातनं तसं सांगितलं आहे)

• अल्पवयीन मुलीसोबत: स्त्रीचे वय १८ वर्षांपेक्षा कमी असल्यास, तिची संमती असली तरीही ते बलात्कार मानले जाते.

• जर स्त्री नशेच्या अंमलाखाली असेल, मानसिकदृष्ट्या अक्षम असेल किंवा शुद्धीवर नसेल आणि कृत्य काय आहे हे समजण्याच्या स्थितीत नसेल. (सीसीटीव्ही फुटेजचा दाखला देत पोर्नोग्राफी शैलीत वर्णन करणाऱ्यांनी त्या स्त्रिया भानावर नसल्यासारखे वागत असल्याचे तपासावे)

बलात्काराचे स्वरूप काय असते?

फक्त नैसर्गिक शरीरसंबंधच नाही, तर खालील कृत्ये देखील बलात्काराच्या व्याख्येत येतात:

१. शिश्नाचा (Penis) योनी, मुख, मूत्रमार्ग किंवा गुदद्वारात कोणत्याही प्रमाणात प्रवेश करणे.

२. शिश्नाशिवाय इतर कोणतीही वस्तू किंवा शरीराचा भाग योनी किंवा गुदद्वारात घालणे.

३. स्त्रीच्या शरीरातील भागांची अशा प्रकारे हालचाल करणे की ज्यामुळे प्रवेश (Penetration) होईल.

महत्त्वाच्या तरतुदी आणि कलमे

• कलम ६३: बलात्काराची व्याख्या आणि प्राथमिक गुन्हा.

• कलम ६४: बलात्कारासाठी शिक्षेची तरतूद. यात किमान १० वर्षांची सक्तमजुरी असून ती जन्मठेपेपर्यंत वाढू शकते.

• कलम ७०: सामूहिक बलात्कार (Gang Rape).

• कलम ६४ - बलात्कारासाठी शिक्षा:

• बलात्काराच्या गुन्ह्यासाठी कमीत कमी १० वर्षांचा कठोर कारावास असून तो जन्मठेपेपर्यंत वाढू शकतो, सोबतच दंडही आकारला जातो.

• कलम ६५ - अल्पवयीन मुलींवरील बलात्कारासाठी शिक्षा:

• १६ वर्षांखालील मुलगी: किमान २० वर्षांचा कारावास, जो जन्मठेपेपर्यंत असू शकतो.

• १२ वर्षांखालील मुलगी: किमान २० वर्षांचा कारावास, जन्मठेप किंवा मृत्यूदंडाची तरतूद आहे.

• कलम ६६ - पीडितेचा मृत्यू किंवा कायमस्वरूपी कोमा (Vegetative State):

• बलात्कारामुळे पीडितेचा मृत्यू झाल्यास किंवा ती कोमात गेल्यास, गुन्हेगाराला २० वर्षांची कठोर शिक्षा, जन्मठेप किंवा मृत्यूदंडाची शिक्षा होऊ शकते.

• कलम ६९ - लग्नाचे खोटे आश्वासन देऊन केलेले लैंगिक संबंध:

• ओळख लपवून किंवा लग्नाचे खोटे आश्वासन देऊन (Deceitful means) शारीरिक संबंध ठेवणे हा स्वतंत्र गुन्हा मानला गेला असून, यासाठी १० वर्षांपर्यंतच्या कारावासाची तरतूद आहे.

• कलम ७० - सामूहिक बलात्कार (Gang Rape):

• एकापेक्षा जास्त व्यक्तींनी मिळून बलात्कार केल्यास, त्या प्रत्येकाला किमान २० वर्षांचा कारावास किंवा जन्मठेपेची शिक्षा दिली जाते. जर पीडिता १८ वर्षांखालील असेल, तर जन्मठेप किंवा फाशीची शिक्षा होऊ शकते.

• कलम ७१ - वारंवार बलात्कार करणारा सराईत गुन्हेगार:

• बलात्काराचा गुन्हा पुन्हा करणाऱ्या गुन्हेगारासाठी जन्मठेप (उरलेले आयुष्य कारागृहात) किंवा मृत्यूदंडाची तरतूद करण्यात आली आहे.

• या कलमांचा मूळ उद्देश महिलांच्या सुरक्षिततेसाठी अधिक कठोर कायदे करणे हा आहे.

आणखी एक महत्वाचं:

• ओळख उघड करणे

• पीडित महिलेची ओळख सार्वजनिक करणे हा गुन्हा असून त्यासाठी २ वर्षांच्या कारावासाची तरतूद आहे.