महागाई वाढणार की विकासदर मंदावणार?

पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षामुळे भारताचा विकासदर, महागाई, वित्तीय तूट आणि बाह्य संतुलन यांवर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता आहे, असा इशारा मुख्य आर्थिक सल्लागार (CEA) व्ही. अनंता नागेश्वरन यांनी दिला आहे. शनिवारी प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या 'मासिक आर्थिक पुनरावलोकनात' (Monthly Economic Review) अर्थव्यवस्थेतील गती मंदावल्याचे सुरुवातीचे संकेत मिळत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

अर्थव्यवस्थेवर युद्धाचे सावट

अहवालानुसार, जागतिक धक्क्यांमुळे कच्च्या मालाच्या किमतीत झालेली वाढ, पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि विविध क्षेत्रांवरील दबाव यामुळे आर्थिक हालचालींवर परिणाम होत आहे. मार्च २०२६ मधील आकडेवारीनुसार, आर्थिक विकासाचा वेग काहीसा मंदावला असल्याचे प्राथमिक चित्र आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे:

महागाईचा धोका: कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे व्यापारी संतुलनावर (Trade Balance) परिणाम होऊ शकतो. जर इंधन दर दीर्घकाळ चढे राहिले, तर त्याचा परिणाम उत्पादन खर्चावर होऊन सर्वच क्षेत्रांत महागाई वाढू शकते.

सामरिक बफरची गरज: नागेश्वरन यांनी स्पष्ट केले की, केवळ ऊर्जेसाठीच नाही तर इतर महत्त्वाच्या वस्तूंसाठीही भारताला दीर्घकालीन साठा (Buffers) तयार करावा लागेल.

सुधारणांवर भर: "हा संघर्ष भारतासाठी आव्हानात्मक असला तरी, भारताची स्पर्धात्मकता आणि सज्जता वाढवण्यासाठी आपण आर्थिक सुधारणांचा वेग वाढवला पाहिजे," असे नागेश्वरन यांनी प्रस्तावनेत म्हटले आहे.

सर्वसामान्यांना दिलासा देण्यासाठी पावले

वाढत्या जागतिक किमतींपासून ग्राहकांना वाचवण्यासाठी केंद्र सरकारने शुक्रवारी मोठा निर्णय घेतला. सरकारने पेट्रोल आणि डिझेलवरील अतिरिक्त उत्पादन शुल्कात प्रति लिटर १० रुपयांची कपात केली आहे. यामुळे तेल कंपन्या आणि ग्राहकांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.

निर्यातीवर नवे निर्बंध

देशांतर्गत बाजारपेठेत इंधनाची कमतरता भासू नये म्हणून सरकारने डिझेल आणि एटीएफ (विमान इंधन) च्या निर्यातीवर पुन्हा शुल्क लागू केले आहे. डिझेलच्या निर्यातीवर प्रति लिटर ₹२१.५ आणि एटीएफवर ₹२९.५ निर्यात शुल्क आकारले जाणार आहे.

पश्चिम आशियाशी भारताचे व्यापारी संबंध आणि तिथून येणारा रेमिटन्स (परकीय चलन) पाहता, हे भू-राजकीय संकट भारतासाठी गुंतागुंतीचे आहे. देशांतर्गत मागणीमुळे काहीसा आधार मिळत असला तरी, नजीकच्या भविष्यात अर्थव्यवस्थेसमोर अनिश्चिततेचे ढग कायम आहेत.