आता गोल्ड ईटीएफमध्ये केवळ प्रत्यक्ष सोने नसेल!

सोने ही भारतीयांच्या गुंतवणुकीची पहिली पसंती आहे. यामध्ये 'गोल्ड एक्सचेंज ट्रेडेड फंड' (Gold ETFs) हा गुंतवणुकीचा सर्वात सोपा आणि सुरक्षित मार्ग मानला जातो. मात्र, आता या गोल्ड ईटीएफच्या अंतर्गत संरचनेत (under the hood) मोठे बदल होणार आहेत, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना त्यांच्या पोर्टफोलिओकडे बघण्याचा दृष्टिकोन बदलावा लागू शकतो.

अलीकडील नियामक बदलांमुळे, गोल्ड ईटीएफना आता त्यांच्या पोर्टफोलिओचा काही हिस्सा केवळ प्रत्यक्ष (Physical) सोन्यात न ठेवता, 'गोल्ड फ्युचर्स'सारख्या डेरिव्हेटिव्हजमध्ये गुंतवण्याची परवानगी मिळाली आहे. जरी हा बदल तांत्रिक वाटत असला, तरी भारतातील 'पेपर गोल्ड' उत्पादनांच्या उत्क्रांतीतील हा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.

प्रत्यक्ष सोन्याकडून मिश्र रचनेकडे (Blended Structure)

आजवर गोल्ड ईटीएफवर कडक नियंत्रण होते जेणेकरून गुंतवणूकदारांचा पैसा तिजोरीत ठेवलेल्या प्रत्यक्ष सोन्याद्वारे सुरक्षित राहील. यामुळे गुंतवणूकदारांना खात्री होती की त्यांच्या गुंतवणुकीचे मूल्य सोन्याच्या बाजारभावाशी थेट जोडलेले आहे.

मात्र, आता फंड हाऊसेसना त्यांचे पोर्टफोलिओ अधिक कार्यक्षमतेने व्यवस्थापित करण्यासाठी प्रत्यक्ष सोन्यासोबत डेरिव्हेटिव्हज वापरण्याची लवचिकता देण्यात आली आहे. याचा अर्थ असा की, तुमचा गोल्ड ईटीएफ आता पूर्णपणे सोन्याच्या विटांवर (Bullion) आधारित नसेल, तर त्यात सोन्याशी संबंधित आर्थिक करारांचाही समावेश असेल.

सेबीच्या (SEBI) जून २०२४ च्या मास्टर सर्कुलरनुसार, गोल्ड ईटीएफना त्यांच्या ९५% अनिवार्य सुवर्ण वाटपामध्ये (Gold Allocation) 'गोल्ड फ्युचर्स'चा समावेश करण्याची मुभा दिली आहे. एचडीएफसी (HDFC) म्युच्युअल फंडाने याची अंमलबजावणी करण्यास सुरुवात केली असून, २२ एप्रिल २०२६ पासून हे बदल लागू होत आहेत.

गोल्ड फ्युचर्स म्हणजे काय?

प्रत्यक्ष सोने: फंड सोन्याच्या विटा खरेदी करतो आणि त्या सुरक्षित साठवतो.

गोल्ड फ्युचर्स: हा भविष्यातील ठराविक तारखेला, ठराविक किमतीत सोने खरेदी किंवा विक्री करण्याचा एक आर्थिक करार आहे. यात फंड प्रत्यक्ष सोने जवळ बाळगत नाही, तर सोन्याच्या किमतीवर आधारित एक करार (Contract) सांभाळतो.

नियामकांनी हा बदल का केला?

या निर्णयामुळे ईटीएफचे कामकाज अधिक सुलभ होणार आहे. यामुळे फंड मॅनेजर्सना खालील बाबीत मदत होईल:

अचानक येणारी मोठी गुंतवणूक किंवा पैसे काढण्याची प्रक्रिया (Inflows & Outflows) वेगाने हाताळणे.

व्यवहार आणि साठवणुकीचा खर्च (Storage Cost) कमी करणे.

बाजारातील अस्थिरतेच्या काळात तरलतेत (Liquidity) सुधारणा करणे.

गुंतवणूकदारांवर काय परिणाम होईल?

बहुतेक किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी ईटीएफ अजूनही सोन्याच्या किमतीनुसारच चालतील, पण काही बारकावे समजून घेणे गरजेचे आहे:

१. प्रत्यक्ष मालकी

तुमच्या गुंतवणुकीचा संपूर्ण भाग प्रत्यक्ष सोन्यात नसेल. काही हिस्सा आर्थिक करारांमध्ये (Futures) असेल.

२. ट्रॅकिंग डिफरन्स

डेरिव्हेटिव्हजमुळे ईटीएफचा परतावा आणि सोन्याचा प्रत्यक्ष बाजारभाव यात थोडा फरक (Tracking Error) जाणवू शकतो.

३. नवे जोखीम घटक

डेरिव्हेटिव्हजमध्ये 'काउंटरपार्टी रिस्क' आणि 'रोलओव्हर कॉस्ट' यांसारख्या तांत्रिक जोखीम असतात.

उदाहरणार्थ जर तुम्ही १ लाख रुपये गोल्ड ईटीएफमध्ये गुंतवले, तर पूर्वी ९५,००० रुपये प्रत्यक्ष सोन्यात असायचे. आता त्यातील १० ते २० हजार रुपये गोल्ड फ्युचर्समध्ये असू शकतात.

गुंतवणूकदारांनी घाबरून जाण्याची गरज आहे का?

मुळीच नाही, कारण

९५% सोन्याचा नियम कायम

गोल्ड ईटीएफला अजूनही त्यांची ९५% मालमत्ता सोन्याशी संबंधित ठेवणे अनिवार्य आहे. त्यामुळे ईटीएफ पूर्णपणे डेरिव्हेटिव्ह उत्पादन बनू शकत नाही.

केवळ आपत्कालीन वापर

अनेक फंड हाऊसेसनी स्पष्ट केले आहे की, प्रत्यक्ष सोने खरेदी करणे कठीण असेल किंवा अचानक मोठी गुंतवणूक येईल, अशाच परिस्थितीत फ्युचर्सचा वापर केला जाईल. स्थिती सामान्य झाल्यावर पुन्हा प्रत्यक्ष सोने खरेदी केले जाईल.

५० टक्क्यांपर्यंत फ्युचर्समध्ये गुंतवणूक करण्याची मर्यादा ही एकूण मालमत्तेची नसून, सोन्यासाठी राखीव असलेल्या ९५% हिश्श्यातील एक मर्यादा आहे. प्रत्यक्ष सोने हाच मुख्य आधार राहील,अशी माहिती तज्ज्ञांनी दिलीय.

गुंतवणूकदारांसाठी सल्ला

गोल्ड ईटीएफ सोन्याच्या किमतीचा मागोवा घेणे सुरूच ठेवतील, पण ते आता १००% 'फिजिकल गोल्ड' राहिलेले नाहीत.

गुंतवणूक करण्यापूर्वी फंडाचे 'स्कीम डॉक्युमेंट्स' आणि 'पोर्टफोलिओ डिस्क्लोजर' वाचणे आता अधिक महत्त्वाचे झाले आहे.

ज्यांना १००% प्रत्यक्ष सोन्याचाच आधार हवा आहे, त्यांनी सोन्याची नाणी किंवा सॉव्हेरन गोल्ड बाँड्स (SGB) चा विचार करावा.