'अमूल'चा डंका!

भारताच्या ग्राहक क्षेत्रात (Consumer Sector) एका नव्या युगाची सुरुवात झाली आहे. सहकारी क्षेत्रातील दिग्गज ब्रँड 'अमूल' (Amul) १ लाख कोटी रुपयांची (१ ट्रिलियन) वार्षिक उलाढाल पार करणारी भारतातील पहिली एफएमसीजी (FMCG) कंपनी ठरली आहे. आर्थिक वर्ष २०२५-२६ (FY26) मध्ये कंपनीने ११% वाढ नोंदवत हा ऐतिहासिक टप्पा गाठला आहे.

ग्रामीण भागातील जबरदस्त विस्तार आणि जागतिक बाजारपेठेत वाढवलेला आपला ठसा, यामुळे अमूलला हे यश मिळाले आहे.

उलाढालीतील 'गॅप'चे नेमके गणित काय?

व्यापारी जगतात एक प्रश्न उपस्थित होत आहे की, अमूलची मार्केटिंग शाखा असलेल्या 'गुजरात को-ऑपरेटिव्ह मिल्क मार्केटिंग फेडरेशन'ने (GCMMF) ७३,४५० कोटींची उलाढाल नोंदवली असताना, एकूण ब्रँड १ लाख कोटींचा कसा झाला? याचे उत्तर अमूलच्या युनिक मॉडेलमध्ये दडलेले आहे:

जिल्हा डेअरींचा वाटा

आणंद, सुरत आणि वडोदरा यांसारख्या जिल्हा डेअरी स्वतःचे दूध आणि उत्पादने 'अमूल' या ब्रँडखाली विकतात. ही विक्री थेट जिल्हा स्तरावर होत असल्याने ती GCMMF च्या मार्केटिंग महसुलात दिसत नाही.

पशुखाद्य विक्री

गुजरातमध्ये होणारी पशुखाद्याची मोठी विक्री ब्रँडच्या एकूण उलाढालीत मोजली जाते, जी मुख्य फेडरेशनच्या आकडेवारीत समाविष्ट नसते.

वाढीचे मुख्य चालक (Key Growth Drivers)

अमूलच्या या यशामागे प्रामुख्याने दोन महत्त्वाची धोरणे आहेत:

१. ग्रामीण भारतावर लक्ष:

अमूलने ऐतिहासिकदृष्ट्या कमी लोकसंख्या असलेल्या छोट्या शहरांमध्ये आणि ग्रामीण भागात आपल्या वितरणाचे जाळे अत्यंत घट्ट केले आहे.

२. जागतिक विस्तार

केवळ भारतच नव्हे, तर आता अमूल एक 'ग्लोबल ब्रँड' बनत आहे. अमेरिका आणि युरोपमध्ये ताज्या दुधाचे लाँचिंग केल्यानंतर, आता आफ्रिका आणि आग्नेय आशियातील आणखी १० नवीन देशांमध्ये विस्तार करण्याची कंपनीची योजना आहे.

बदलत्या गरजा आणि नवीन उत्पादने

"आम्ही आधुनिक ग्राहकांच्या गरजा ओळखून १,२०० हून अधिक प्रॉडक्ट पॅक्स बाजारात आणले आहेत," असे GCMMF चे व्यवस्थापकीय संचालक जयेन मेहता यांनी सांगितले. कंपनी आता केवळ दुधावर मर्यादित न राहता प्रोटीन-आधारित उत्पादने, प्रोबायोटिक्स, सेंद्रिय (Organic) उत्पादने आणि पनीर-ताकासारख्या 'व्हॅल्यू-अॅडेड' डेअरी उत्पादनांवर भर देत आहे.