Home > मॅक्स ब्लॉग्ज > डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बौद्ध धर्मच का स्वीकारला?

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बौद्ध धर्मच का स्वीकारला?

जगात हिंदू, मुस्लीम, शीख, ख्रिश्चन यासारखे धर्म असताना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बौद्ध धर्म का स्वीकारला? डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी आपल्या 'बुद्ध आणि त्यांच्या धर्माचे भविष्य' या लेखात नेमकं काय म्हटलं आहे? जाणून घेण्यासाठी वाचा विकास मेश्राम यांचा लेख

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बौद्ध धर्मच का स्वीकारला?
X



आंबेडकरांनी 1936 मध्येच हिंदू धर्म सोडण्याची घोषणा केली होती, परंतु दरम्यान त्यांनी सर्व धर्मांचा अभ्यास केला. आणि 1965 मध्ये धर्मपरिवर्तन करुन एक महान रक्तविहीन क्रांती केली. हा प्रश्न बऱ्याचदा लोकांच्या मनात अभ्यासाचा कुतूहलाचा विषय आहे की, हिंदू धर्म सोडल्यानंतर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी बौद्ध धर्म का स्वीकारला?

याबाबत अनेक गैरसमज आहेत. या संदर्भात अनेकदा प्रश्न विचारला जातो की, त्यांनी हिंदू धर्म का सोडला? आणि ख्रिश्चन, इस्लाम किंवा शीख धर्म का स्वीकारला नाही? या प्रश्नांची संपूर्ण उत्तरे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या 'बुद्ध आणि त्यांच्या धर्माचे भविष्य' या लेखात सापडतात.

या लेखात त्यांनी स्पष्ट केले आहे की, बौद्ध धर्म त्यांच्या दृष्टीने श्रेष्ठ का आहे आणि तो संपूर्ण मानव जातीसाठी का फायदेशीर आहे. मूलतः हा लेख 1950 मध्ये कलकत्त्याच्या महाबोधी सोसायटीच्या मासिकात इंग्रजीमध्ये 'बुद्ध आणि द फ्यूचर ऑफ हिज रिलीजन' म्हणून प्रकाशित झाला होता. हा लेख डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर रेटिंग आणि भाषणांच्या खंड 17 च्या भाग -2 मध्ये संकलित केला आहे. या लेखात त्यांनी जगातील चार सर्वात लोकप्रिय धर्मांची तुलना केली आहे, बौद्ध, हिंदू धर्म, ख्रिश्चन आणि इस्लाम. ते या चार धर्मांना त्यांच्या विविध निकषांवर पारखुन तपासून घेतात आणि मिमांसा करतात.

बाबासाहेबांना बुद्धांचे मानवी रूप आवडले. सर्वप्रथम ते या चार धर्मांचे संस्थापक, आणि अवतार यांची तुलनात्मक अभ्यास करून ते लिहितात की, 'ख्रिश्चन धर्माचे संस्थापक येशू ख्रिस्त स्वतःला देवाचा पुत्र घोषित करतात आणि अनुयायांना सांगतात की, ज्यांना देवाच्या दरबारात प्रवेश करायचा आहे. त्यांनी त्याला देवाचा पुत्र म्हणून स्वीकारले पाहिजे.

इस्लामचे संस्थापक मुहम्मद, स्वत: ला देवाचा संदेष्टा संदेशवाहक असल्याचे घोषित करतात. या नंतर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हिंदू धर्माबद्दल म्हणतात की. 'त्यांच्या अवतारात मनुष्याने स्वतःला देवाचा अवतार घोषित केले आहे, म्हणजेच सर्वोच्च पिता, येशू ख्रिस्त आणि मुहम्मद यांनाही मागे टाकले आहे.

बुद्धांनी कधीही मुक्तिदाता असल्याचा दावा केला नाही. या तिघांची गौतम बुद्धांशी तुलना करताना, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर लिहितात की, 'बुद्धा चा जन्म हा एक मनुष्याचा मुलगा म्हणून जन्म झाला. बुद्धांनी कधीच कोणत्याही अलौकिक शक्तीचा दावा केला नाही किंवा आपली अलौकिक शक्ती सिद्ध करण्यासाठी चमत्कार केले नाहीत. बुद्धाने मार्ग दाखविणारा आणि मोक्ष देणारा यांच्यात स्पष्ट फरक केला.

येशू, प्रेषित मुहम्मद आणि कृष्ण यांनी स्वतःला मोक्ष दाता असल्याचा दावा केला, तर बुद्ध फक्त मार्ग देणारे होते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कोणताही धर्म स्वीकारण्यास तयार नव्हते. ज्यात देव किंवा देवाचा मुलगा, पैगंबर किंवा स्वतः देवाचा अवतार आहे. त्यांचा गौतम बुद्ध एक मानव आहे आणि बौद्ध धर्म हा एक मानव धर्म आहे, ज्यामध्ये ईश्वराला स्थान नाही.

बौद्ध धर्म विश्वासावर नव्हे तर तर्क आणि अनुभवावर आधारित आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर लिहितात की, या चार धर्म प्रवर्तकांमध्ये आणखी एक फरक आहे. येशू आणि मुहम्मद दोघांनी दावा केला की त्यांची शिकवण हा देवाचा किंवा अल्लाचा आवाज आहे आणि देवाचा आवाज असल्याने त्यात कोणतीही चूक असू शकत नाही आणि हे संशयाच्या पलीकडे आहे.

कृष्ण हे त्यांच्या स्वतःच्या गृहीत शीर्षकानुसार ईश्वराचे सर्वोच्च व्यक्तिमत्व होते आणि त्यांची शिकवण ही सर्वोच्च परमेश्वराच्या मुखातून निघणारा देवाचा आवाज असल्याने त्यात चूक होण्याचा प्रश्नच उद्भवत नाही. या तिघांची बुद्धांशी तुलना करताना बाबासाहेब आंबेडकर लिहितात की, 'बुद्धाने आपल्या शिकवणीत असे अंतिम सत्य असल्याचा दावा केला नाही.

'महापरिनिर्वाण-सूत्र' मध्ये ते आनंदला सांगतात की, त्यांचा धर्म कारण आणि अनुभवावर आधारित आहे. जर एखाद्या विशिष्ट वेळी आणि विशिष्ट परिस्थितीत, यापैकी कोणतीही शिकवण अचूक वाटत नसेल, तर त्याचे अनुयायी त्यात सुधारणा करू शकतात आणि काही गोष्टी सोडून देऊ शकतात.

बौद्ध धर्माची सुधारणा, पुनरावृत्ती आणि विकास होण्याच्या शक्यतेबाबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर लिहितात 'बुध्द यांची इच्छा होती की, त्यांचा धर्म भूतकाळातील मृतांवरचे ओझे होऊ नये. त्यांचा धर्म सदाहरित नवसर्जन आणि सर्वकाळासाठी उपयोगी राहावा. यासाठी त्यांनी आपल्या अनुयायांना आवश्यकतेनुसार धर्मामध्ये सुधारणा करण्याचे स्वातंत्र्य दिले. ते लिहितात की, 'इतर कोणत्याही धर्मोपदेशकाने असे करण्याचे धाडस दाखवले नाही.'

'बुद्ध आणि त्याच्या धर्माचे भविष्य' नावाच्या लेखात, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर म्हणतात की, धर्माने विज्ञान आणि तर्कशास्त्राच्या कसोटीवर उभे राहिले पाहिजे.

'धर्म, जर तो खरोखर कार्य करायचा असेल, तर तो बुद्धिमत्ता किंवा तर्कशास्त्रावर आधारित असणे आवश्यक आहे. ज्याचे दुसरे नाव विज्ञान आहे. त्याला नैतिकता असणे पुरेसे नाही. त्या नैतिकतेने जीवनातील मूलभूत तत्त्वांचे पालन केले पाहिजे. स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुत्व आवश्यक आहे. या तुलनांनंतर, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बुद्धांची इतर वैशिष्ट्ये सांगितली. ज्यामुळे त्यांना बौद्ध धर्म इतर धर्मांपेक्षा श्रेष्ठ वाटला.

पुढे म्हणतात की, 'या सर्व गोष्टी खूप आश्चर्यकारक वाटू शकतात. याचे कारण असे की ज्यांनी बुद्धांबद्दल लिहिले आहे. त्यांनी मोठ्या संख्येने सिद्ध केले की, बुद्धाने फक्त एकच गोष्ट शिकवली आणि ती म्हणजे अहिंसा.

बुद्धांनी अहिंसा शिकवली. मला त्यांचे महत्त्व कमी करायचे नाही, कारण हे इतके महान तत्व आहे की, जर जगाने त्यावर कार्य केले नाही तर ते वाचवता येणार नाही. मला यावर जोर द्यायचा आहे की बुद्धाने अहिंसेबरोबरच समानता शिकवली. केवळ पुरुष आणि पुरुष यांच्यात समानता नाही, तर स्त्री आणि पुरुष यांच्यातही समानता आहे. बाबासाहेब आंबेडकरांनी समानतेला कोणत्याही धर्माचे सर्वात मूलभूत तत्व मानले.

'हिंदू धर्माचे खरे तत्व असमानता आहे. चातुर्वन्याची शिकवण ही असमानतेच्या तत्त्वाचे ठोस आणि जिवंत अवतार आहे. '' बुद्ध चतुर्वन्याचे कट्टर विरोधक होते. त्यांनी केवळ त्याविरोधात मोहीम चालवली नाही आणि त्याविरूद्ध लढा दिला नाही तर ते उखडून टाकण्यासाठी सर्वकाही केले.

हिंदू धर्मानुसार, शूद्र किंवा स्त्रिया दोघेही धर्माचे प्रचारक असू शकत नाहीत. ना तो संन्यास घेऊ शकला, ना तो देवापर्यंत पोहोचू शकला. दुसरीकडे बुद्धांनी शूद्रांना भिक्षु संघात प्रवेश दिला. त्यांनी भिखुनी बनण्याचा स्त्रियांना अधिकार स्वीकारला .

आंबेडकरांनी 1936 मध्येच त्यांच्या जातीच्या उच्चाटनाच्या भाषणात हिंदू धर्म सोडण्याची घोषणा केली होती पण त्यांनी 1965 मध्ये 'धर्मांतर' केले. या दरम्यान त्यांनी सर्व धर्मांचा अभ्यास केला आणि नंतर त्यांच्यानुसार सर्वोत्तम धर्माची निवड केली. त्यांच्या चांगल्या आणि कल्याणकारी धर्माच्या शोधामुळे त्यांना बौद्ध धर्माकडे नेले. म्हणून त्यांनी आपल्या अनुयायांसह बौद्ध धर्म स्वीकारला आणि एक नवीन रक्तविहीन उत्क्रांती केली .

विकास परसराम मेश्राम

[email protected]

Updated : 2021-10-21T17:26:45+05:30
Tags:    
Next Story
Share it
Top