Republic Day 2026 : संविधान, लोकशाही आणि काँग्रेसची नवी वाटचाल

Republic Day 2026 २६ जानेवारी हा दिवस केवळ एका राष्ट्रीय सणाचा नाही, तर India भारताच्या आत्म्याचा, मूल्यांचा आणि democracy लोकशाहीच्या संकल्पनेचा उत्सव आहे. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारताने स्वतःचे Indian Constitutionसंविधान स्वीकारून स्वतःला सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष आणि लोकशाही प्रजासत्ताक म्हणून घोषित केले. आज २६ जानेवारी २०२६ रोजी उभे राहून मागे वळून पाहताना एक महत्त्वाचा प्रश्न आपल्यासमोर उभा राहतो, आपण संविधानाने ठरवून दिलेल्या मार्गावर आहोत का?

दुर्दैवाने, सध्याचे राजकीय वास्तव पाहिले तर उत्तर समाधानकारक नाही. लोकशाहीच्या स्तंभांवर सतत हल्ले होत आहेत, संविधानिक संस्था कमकुवत केल्या जात आहेत, सामाजिक सलोखा धोक्यात आला आहे आणि देशाची अर्थव्यवस्था काही मोजक्या भांडवलदारांच्या हातात केंद्रीत होत चालली आहे. अशा काळात प्रजासत्ताक दिन केवळ औपचारिक ध्वजारोहणापुरता मर्यादित न राहता, "संविधानाच्या पुनःप्रत्ययाची आणि लोकशाहीच्या पुनरुज्जीवनाची हाक" ठरायला हवा.

सध्याची राजकीय आणि सामाजिक परिस्थिती

आज देशात बेरोजगारी उच्चांकी पातळीवर आहे. तरुणांच्या हातात पदव्या आहेत, पण नोकऱ्या नाहीत. शेतकरी कर्जबाजारी आहेत, लघु-मध्यम उद्योग अडचणीत आहेत, महागाई सर्वसामान्यांचे कंबरडे मोडत आहे. दुसरीकडे, सामाजिक विभाजन वाढवणारे राजकारण जाणीवपूर्वक रेटले जात आहे. धर्म, जात, भाषा आणि प्रदेश यांच्या नावावर समाजात विष पेरले जात आहे. संविधानाने हमी दिलेल्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर मर्यादा आणल्या जात आहेत. विरोधी आवाज दडपले जात आहेत. ईडी, सीबीआयसारख्या संस्थांचा राजकीय सूडबुद्धीने वापर होत असल्याची भावना जनतेमध्ये बळावत आहे. लोकशाहीत असलेला "संवाद" संपवून "आदेश" लादण्याची प्रवृत्ती वाढत आहे.

काँग्रेसची विचारधारा : आजही तितकीच सुसंगत

अशा अंधुक वातावरणात काँग्रेसची विचारधारा आज अधिकच सुसंगत आणि आवश्यक ठरते. काँग्रेस हा केवळ एक राजकीय पक्ष नाही, तर भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याची, संविधाननिर्मितीची आणि राष्ट्रनिर्माणाची शाळा आहे. समावेश, समता, सामाजिक न्याय, धर्मनिरपेक्षता आणि लोकशाही ही काँग्रेसची मूलभूत मूल्ये आहेत. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दिलेले संविधान, पंडित नेहरूंनी रुजवलेली वैज्ञानिक आणि आधुनिक भारताची दृष्टी, इंदिरा गांधींचे सामाजिक न्यायाचे निर्णय, राजीव गांधींची आधुनिकतेकडे नेणारी पावले ही सर्व परंपरा काँग्रेसच्या विचारधारेत गुंफलेली आहे. आज देशाला याच मूल्यांची पुन्हा गरज आहे.

राहुल गांधी : राष्ट्रीय पातळीवर परिवर्तनाची सुरुवात

गेल्या काही वर्षांत राहुल गांधी यांनी भारतीय राजकारणात एक वेगळा, मूल्याधिष्ठित हस्तक्षेप केला आहे. "भारत जोडो यात्रा" आणि "भारत जोडो न्याय यात्रा" या केवळ राजकीय कार्यक्रम नव्हते, तर समाजातील तुटलेली नाती जोडण्याचा, भीतीऐवजी प्रेमाचा आणि द्वेषाऐवजी संवादाचा संदेश देणारे जनआंदोलन होते. राहुल गांधी सातत्याने संविधान, लोकशाही आणि सामाजिक न्यायाच्या बाजूने ठामपणे उभे राहिले आहेत. बेरोजगारी, महागाई, शेतकरी प्रश्न, आदिवासी हक्क, दलित-वंचितांचे प्रश्न हे त्यांनी संसदेत आणि रस्त्यावर सातत्याने मांडले. सत्तेसाठी राजकारण न करता, देशासाठी राजकारण करण्याची नवी शैली त्यांनी उभी केली आहे. आज अनेक तरुण, महिला आणि वंचित घटक काँग्रेसकडे नव्या आशेने पाहू लागले आहेत.

महाराष्ट्रात काँग्रेसची नवी दिशा : हर्षवर्धन सपकाळ

महाराष्ट्राच्या राजकारणातही काँग्रेस नव्या उमेदीने उभी राहत आहे. प्रदेश काँग्रेस अध्यक्ष हर्षवर्धन सपकाळ यांच्या नेतृत्वाखाली संघटन मजबूत करण्यावर, कार्यकर्त्यांना केंद्रस्थानी ठेवण्यावर आणि लोकांच्या प्रश्नांवर आधारित राजकारण उभे करण्यावर भर दिला जात आहे. शेतकरी आत्महत्या, बेरोजगारी, शिक्षणाचे प्रश्न, मराठा-ओबीसी-दलित-आदिवासी समाजाच्या न्याय मागण्या, महिलांची सुरक्षितता" या सर्व मुद्द्यांवर काँग्रेस स्पष्ट भूमिका घेत आहे. बूथ पातळीवर संघटन मजबूत करणे, युवक-महिला संघटनांना सक्रिय करणे आणि काँग्रेसला पुन्हा राज्यात क्रमांक १ चा पक्ष बनवण्याचे प्रामाणिक प्रयत्न सुरू आहेत.

प्रजासत्ताक दिनाचा खरा अर्थ

२६ जानेवारी हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की सत्ता ही जनतेच्या हातात असते, कोणत्याही एका व्यक्तीच्या किंवा पक्षाच्या नव्हे. संविधान हे केवळ पुस्तक नसून, ते आपल्या अधिकारांचे आणि कर्तव्यांचे संरक्षण करणारे जिवंत दस्तऐवज आहे. आज गरज आहे ती संविधान वाचवण्याची, लोकशाही मजबूत करण्याची आणि भारताच्या विविधतेला शक्ती मानण्याची. काँग्रेसची विचारधारा आणि नेतृत्व हीच वाट देशाला या संकटातून बाहेर काढू शकते.

प्रजासत्ताक दिन २०२६ हा दिवस संकल्पाचा असावा ......

भीती नव्हे, तर विश्वासाचा;

द्वेष नव्हे, तर प्रेमाचा;

हुकूमशाही नव्हे, तर लोकशाहीचा;

विभाजन नव्हे, तर एकतेचा.

राहुल गांधी यांच्या राष्ट्रीय नेतृत्वाखाली आणि महाराष्ट्रात हर्षवर्धन सपकाळ यांच्या मार्गदर्शनाखाली काँग्रेस ही भारताच्या संविधानिक आत्म्याची मशाल पुन्हा प्रज्वलित करत आहे. ही केवळ राजकीय लढाई नाही, तर भारताच्या प्रजासत्ताक मूल्यांच्या रक्षणाची लढाई आहे. या २६ जानेवारीला आपण सर्वजण संविधानाला अभिवादन करूया आणि काँग्रेसच्या विचारधारेसोबत उभे राहून भारताला न्याय, समता आणि बंधुतेच्या मार्गावर पुन्हा नेऊया.

जय बापू, जय भीम, जय संविधान.

(या लेखातील मतं ही लेखकाची वैयक्तिक आहेत. त्याच्याशी मॅक्स महाराष्ट्र सहमतच असेल असे नाही.)