Jan Nayakan Movie Conflict : चित्रपट, सेन्सॉरशिप आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य

असहज Politics राजकीय प्रश्न उपस्थित करणारे किंवा सक्रिय राजकारणात सहभागी नेत्यांचा सहभाग असलेले Popular लोकप्रिय Film चित्रपट अनेकदा प्रमाणन आणि प्रदर्शनाशी संबंधित वादात अडकतात. अलीकडेच वादग्रस्त ठरलेला तमिळ चित्रपट 'जन नायकन’ Jan Nayakan प्रकरणे याची ठळक उदाहरणे आहेत. या चित्रपटांच्या प्रदर्शनामुळे भारतातील चित्रपट प्रमाणन प्रक्रियेत प्रक्रियात्मक सुधारणांची गरज पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे, जेणेकरून सर्जनशील अभिव्यक्तीला घटनात्मक मर्यादांच्या चौकटीत वाव मिळेल आणि तात्कालिक (ॲड हॉक) निर्बंधांच्या अधीन राहावे लागू नये. ‘पराशक्ती’ हा 1960 च्या दशकातील तमिळनाडूमधील हिंदीविरोधी आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर घडलेल्या घटनांवर आधारित एक ऐतिहासिक काल्पनिक चित्रपट आहे. ठरलेल्या तारखेला चित्रपट प्रदर्शित करता यावा यासाठी केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळाच्या सूचनेनुसार घाईघाईने अनेक दृश्ये आणि संवाद कापावे लागले. सिनेमॅटोग्राफ अधिनियमानुसार राष्ट्राची अखंडता, सार्वजनिक सुव्यवस्था आदी मुद्द्यांवर सामग्रीची तपासणी करणे हे Central Board of Film Certification सीबीएफसीचे कर्तव्य असले, तरी Tamilnadu तमिळनाडूच्या राजकारणाशी आणि भारतीय संघराज्याच्या इतिहासातील एका महत्त्वाच्या टप्प्याशी संबंधित संवाद व दृश्ये बदलणे किंवा हटवणे हे संभाव्य अति-सेन्सॉरशिपकडे निर्देश करते. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या दृष्टीने असे कट योग्य कारणास्तव आणि पारदर्शक पद्धतीने व्हायला हवेत. त्यासाठी चित्रपट निर्मात्यांना संवादातून मार्ग काढण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळायला हवा, जबरदस्तीने अटी मान्य करण्याची वेळ येऊ नये. अखेरीस, प्रमाणनाची रचना सर्जनशीलतेचे संरक्षण करण्यासाठी आहे, तिचा गळा घोटण्यासाठी नाही.

‘जन नायकन’ हा मोठ्या बजेटचा चित्रपट असून तो पोंगल सणाच्या काळात प्रदर्शित होणार आहे. मात्र, त्याच्या निर्मात्यांना भोगाव्या लागलेल्या अडचणींमुळे प्रमाणन प्रक्रियेत तात्कालिक आणि मनमानी दृष्टिकोन स्वीकारण्याचा धोका पुन्हा एकदा समोर आला आहे. सीबीएफसीच्या परीक्षण समितीने सुरुवातीला “यूए 16+” प्रमाणपत्र देण्याची शिफारस केली असतानाही, प्रदर्शनाच्या ठरलेल्या तारखेच्या काहीच दिवस आधी अध्यक्षांनी चित्रपट पुनरावलोकन समितीकडे पाठवण्याचा निर्णय घेतला. यामागचे कारण परीक्षण समितीतील एका सदस्याने नोंदवलेल्या नव्या हरकती असे सांगितले गेले. हा निर्णय चित्रपट निर्मितीतील आर्थिक वास्तवाकडे दुर्लक्ष करणारा आहे. सिनेमॅटोग्राफ (प्रमाणन) नियमावली, 2024 नुसार अध्यक्षांना हस्तक्षेप करण्याचा अधिकार असला, तरी अखेरच्या क्षणी अशा अधिकारांचा वापर करणे मनमानी वाटते, कारण याचा थेट फटका पोंगल काळात अधिकतम परताव्याच्या अपेक्षेने गुंतवणूक करणाऱ्या निर्माते आणि वितरकांना बसतो. मद्रास उच्च न्यायालयाच्या खंडपीठाने एकल न्यायाधीशांच्या आदेशाला स्थगिती दिल्यानंतर चित्रपटाच्या प्रदर्शनास विलंब झाला आहे. खंडपीठाने स्पष्ट केले की, चित्रपटाची प्रदर्शन तारीख ही मंडळाला प्रतिज्ञापत्र दाखल करण्याची संधी नाकारण्यासाठी दबावाचे साधन ठरू शकत नाही. हे कायदेशीर प्रक्रियेच्या दृष्टीने योग्य असले, तरी यामुळे निर्मात्यांना वेळेत कायदेशीर मदत मिळण्याचा मार्गही बंद झाला आहे. अभिनेता-राजकारणी कमल हासन यांनी म्हटल्याप्रमाणे, अबाधित सर्जनशीलता आणि संबंधित आर्थिक उपक्रमांसाठी नियमन व प्रमाणन प्रक्रियेत स्पष्टता असणे अत्यावश्यक आहे. त्यामुळे सीबीएफसीने आपल्या प्रमाणन प्रक्रियेत अधिक पारदर्शकता आणि ठोस कालमर्यादा निश्चित करणे गरजेचे आहे.

दरम्यान, दक्षिण भारतात चित्रपटातून राजकारणात वर्चस्व प्रस्थापित करणाऱ्या परंपरेत आता सुपरस्टार विजय यांचे नाव जोडले जात आहे. काही जण त्यांना दक्षिणेचा ‘एंग्री यंग मॅन’ म्हणत आहेत, तर काही राजकारणाच्या माध्यमातून सामाजिक-सांस्कृतिक परिवर्तन घडवणारा सेनापती मानत आहेत. राजकारणात सक्रिय होण्यासाठी त्यांनी सध्या चित्रपटांपासून दूर राहण्याचा निर्णय घेतला असून ‘थलपती-69’ हा त्यांचा शेवटचा चित्रपट मानला जात आहे. तमिळ भाषेत ‘थलपती’ म्हणजे सेनापती आणि त्यामुळेच आज त्यांना ‘थलपती विजय’ म्हणून ओळखले जाते. त्यांनी आपल्या पक्षाचा झेंडा आणि चिन्ह अधिकृतपणे सादर केले असून ‘टीव्हीके’ या पक्षाला निवडणूक आयोगाची मान्यताही मिळाली आहे. यावर्षी तमिळनाडूमध्ये होणाऱ्या विधानसभा निवडणुकांमध्ये त्यांचा सहभाग मोठी राजकीय उलथापालथ घडवू शकतो, असे मानले जात आहे आणि त्यांच्या सभांमध्ये उसळणारी लाखोंची गर्दी याची साक्ष देते.

आज विजय केवळ चित्रपट स्टार राहिलेले नाहीत, तर तमिळनाडूच्या सामाजिक-सांस्कृतिक परिदृश्यातील परिवर्तनाचे वाहक म्हणून त्यांच्याकडे पाहिले जात आहे. त्यांच्या चाहत्यांमध्ये केवळ चित्रपटप्रेमी नाहीत, तर रोजगाराच्या संधी, स्वच्छ राजकारण आणि तमिळ अस्मितेच्या संरक्षणाची अपेक्षा असलेले तरुणही मोठ्या संख्येने आहेत. आपल्या भाषणांमध्ये ते विभाजनकारी राजकारणाच्या विरोधात भूमिका घेतात, द्रविड राजकारणाच्या नावाखाली होणाऱ्या फसवणुकीवर टीका करतात आणि एका कुटुंबावर राज्य लुटल्याचा आरोप करतात. ते द्रविड राष्ट्रवाद आणि तमिळ राष्ट्रवाद यांमध्ये भेद न करण्याचे सांगतात. पक्षाची विचारधारा स्पष्ट करताना ते धर्मनिरपेक्षता आणि सामाजिक न्याय या मूल्यांवर भर देतात आणि संत पेरियार यांच्या मार्गाने जाण्याची भूमिका मांडतात, जरी पेरियारांच्या नास्तिकतेशी संबंधित विचारांशी त्यांनी असहमती दर्शवली असली तरी.

विजय यांच्या मोहिमेत सामील होणारे लोक केवळ त्यांचे चित्रपटप्रेमी नाहीत. आजचा तरुण वर्ग त्यांना बदलाचे प्रतीक मानतो आणि आपल्या आकांक्षांचे प्रतिनिधी म्हणून पाहतो. विजय त्यांच्या मनातील भावना व्यक्त करतात, असे त्यांना वाटते. त्यांच्या चित्रपटांतील नायक हा व्यवस्थेतील विसंगतींविरुद्ध बंड करणारा ‘एंग्री यंग मॅन’ असतो, जसा हिंदी चित्रपटांत 1970 च्या दशकात अमिताभ बच्चन दिसत होता. सिनेमागृहात उच्चारलेले त्यांचे संवाद रस्त्यांवर घोषणांच्या रूपात ऐकू येत असल्याने ‘थलपती विजय’ हे नाव आज युवा मानसशास्त्राचे प्रतिनिधी बनले आहे.

इतर राज्यांप्रमाणेच तमिळनाडूतील तरुणही बेरोजगारी, स्पर्धा परीक्षांतील निराशा, विषमता वाढवणारा विकास आणि राजकारण्यांविषयी वाढत चाललेला मोहभंग अशा समस्यांना सामोरे जात आहेत. त्यामुळे विजय यांच्या घोषणा तरुणांना आकर्षित करतात आणि चित्रपटांतील भूमिकेसारखेच ते प्रत्यक्ष समाजातही बदल घडवू शकतील, असा विश्वास त्यांना वाटतो. तमिळनाडूमध्ये चित्रपटताऱ्यांविषयी असलेले वेड जुने आहे आणि सोशल मीडियाच्या युगात विजय सर्वच प्लॅटफॉर्मवर झळकलेले दिसतात. ही ऑनलाइन लोकप्रियता आता प्रत्यक्ष राजकीय वास्तवातही उमटताना दिसत आहे.

यावर्षी होणाऱ्या विधानसभा निवडणुकांसाठी थलपती विजय पूर्ण ताकदीने मैदानात उतरले आहेत आणि 2026 ची तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक अत्यंत रोचक ठरणार असल्याचे संकेत आहेत. डीएमके आणि एआयडीएमके यांच्या दीर्घकालीन वर्चस्वाला ते कडवी टक्कर देतील, असे मानले जाते. ते एक परिपक्व राजकारणी म्हणून बोलताना दिसतात. राज्यकारभारात तमिळ आणि इंग्रजी या दोन्ही भाषांच्या वापराचे समर्थन करतात, जातनिहाय जनगणनेच्या बाजूने भूमिका घेतात आणि भविष्यातील राजकीय आघाड्यांची शक्यता नाकारत नाहीत. ते जनतेला आश्वस्त करत आहेत की समाजातील सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय परिवर्तनासाठीच त्यांनी चित्रपटसृष्टी सोडली आहे आणि राजकारणात आल्यानंतर ते केवळ समाजसेवेसाठी काम करतील.

दक्षिण भारतातील एम. जी. रामचंद्रन, जयललिता, विजयकांत, एन. टी. रामाराव, कमल हासन आणि पवन कल्याण यांसारख्या सुपरस्टारांच्या राजकीय यशाच्या परंपरेत आता थलपती विजय यांचे नावही सामील होणार, असे दिसते. आंध्र प्रदेशात पवन कल्याण यांनी जनसेना पक्षाच्या माध्यमातून राजकीय यश मिळवत उपमुख्यमंत्रीपद भूषवले आहे. ते एनडीए आघाडीसोबत निवडणूक लढले होते आणि प्रसिद्ध अभिनेता चिरंजीवी यांचे ते धाकटे बंधू आहेत. चिरंजीवी यांनीही प्रजा राज्यम पार्टी स्थापन केली होती आणि नंतर ते राज्यसभा सदस्य तसेच केंद्रीय मंत्री झाले. तमिळनाडूमध्ये एम. जी. रामचंद्रन यांनी एआयएडीएमके स्थापन करून दशकभर मुख्यमंत्रीपद भूषवले, तर जयललिता 1991 मध्ये प्रथमच मुख्यमंत्री झाल्या. कमल हासन यांनी 2018 मध्ये ‘मक्कल नीधि मय्यम’ पक्ष स्थापन केला असून, या परंपरेत आता थलपती विजय यांचे नाव जोडले जाण्याची दाट शक्यता आहे.

विकास परसराम मेश्राम

मु+पो, झरपडा,ता, अर्जूनी/मोर, जिल्हा गोंदिया

मोबाईल नंबर -7875592800

[email protected]