Global LNG Crisis India Impact । इराण-कतारमधील गॅस प्लांटवर हल्ले भारतात सीएनजी आणि पीएनजी महागणार?
पश्चिम आशियातील युद्ध आता भीषण वळणावर पोहोचले असून, त्याचा थेट फटका जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळीला बसला आहे. इस्रायलने इराणच्या 'साउथ पार्स' (South Pars) या सर्वात मोठ्या गॅसफिल्डवर हल्ला केल्यानंतर, प्रत्युत्तरादाखल इराणने कतारमधील 'रास लफान' (Ras Laffan) या जगातील सर्वात मोठ्या एलएनजी (LNG) सुविधेला लक्ष्य केले आहे. या घडामोडींमुळे जागतिक बाजारपेठेत नैसर्गिक वायूच्या किमतींनी तीन वर्षांतील उच्चांक गाठला असून, भारतासाठी हे मोठे धोक्याचे संकेत आहेत.
साउथ पार्स आणि रास लफानचे महत्त्व काय?
साउथ पार्स (इराण)
हे जगातील सर्वात मोठे वायू क्षेत्र असून इराणच्या ८०% ऊर्जेची गरज येथूनच भागवली जाते. यावरील हल्ल्यामुळे इराण आणि शेजारील इराकची वीज निर्मिती कोलमडली आहे.
रास लफान (कतार)
कतार हा जगातील सर्वात मोठा एलएनजी उत्पादक आहे. जगातील एकूण पुरवठ्यापैकी २०% वाटा एकट्या रास लफानचा आहे. युरोप आणि आशियाई देशांसाठी हा मुख्य स्रोत आहे.
भारतावर काय परिणाम होणार ?
भारत आपल्या गरजेच्या साधारणपणे ५०% नैसर्गिक वायू आयात करतो आणि त्यातील मोठा हिस्सा कतारमधून येतो. या युद्धामुळे भारतात खालीलप्रमाणे परिणाम होऊ शकतात:
१. सीएनजी (CNG) आणि पीएनजी (PNG) च्या किमतीत वाढणार?
भारतातील वाहतुकीसाठी वापरला जाणारा सीएनजी आणि घराघरांत पोहोचणारा स्वयंपाकाचा गॅस (PNG) यांच्या किमती जागतिक एलएनजी दरांशी जोडलेल्या असतात. कतारमधील पुरवठा विस्कळीत झाल्याने आणि जागतिक किमती वाढल्याने भारतीय तेल कंपन्यांना दर वाढवावे लागण्याची शक्यता आहे.
२. खत आणि वीज निर्मिती महागणार
भारतात युरिया (खत) उत्पादनासाठी नैसर्गिक वायूचा वापर कच्चा माल म्हणून केला जातो. वायू महागल्यास खतांचे उत्पादन खर्च वाढेल, ज्याचा भार सरकारवर सबसिडीच्या रूपाने किंवा शेतकऱ्यांवर किमतीच्या रूपाने पडू शकतो. तसेच गॅसवर आधारित वीज प्रकल्पही खर्चिक होतील.
३. महागाई वाढणार
कच्च्या तेलाचे दर आधीच ११५ डॉलर प्रति बॅरल वर पोहोचले आहेत. आता गॅसच्या किमती वाढल्याने उत्पादन आणि वाहतूक खर्च वाढेल, परिणामी सर्वसामान्यांच्या जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतीत पुन्हा वाढ होऊ शकते.
जागतिक बाजारपेठेतील सद्यस्थिती
युद्धामुळे युरोपमधील गॅसच्या किमतीत १३ टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला दिलेल्या गंभीर इशाऱ्यामुळे बाजारपेठेत भीतीचे वातावरण आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जर कतारचा पुरवठा दीर्घकाळ बंद राहिला, तर जागतिक स्तरावर ऊर्जेचा मोठा तुटवडा निर्माण होईल.
भारतासाठी कतार हा सर्वात विश्वासार्ह भागीदार राहिला आहे. मात्र, युद्धाच्या या आगीत रास लफान सारखी केंद्रे होरपळली जात असल्याने, भारताला पर्यायी पुरवठादारांचा शोध घ्यावा लागेल. अन्यथा, आगामी काळात भारतीय ग्राहकांना गॅस आणि इंधन दरवाढीचा मोठा फटका बसणे अटळ आहे.
