LPG Crisis in India: भारतात एलपीजी गॅसचा तुटवडा का निर्माण झाला ? | West Asia War Impact on Gas Supply | LPG Price Hike Marathi

पश्चिम आशियामध्ये सुरू असलेल्या युद्धामुळे भारतात एलपीजी (LPG) संकट गडद झाले आहे. अनेक शहरांमध्ये रेशनिंग आणि सिलेंडरसाठी रांगा लागल्याच्या बातम्या येत असून, याचा सर्वाधिक फटका व्यावसायिक वापराच्या गॅसला बसला आहे. केंद्र सरकारने घरगुती गॅस पुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी रिफायनरीजना उत्पादन वाढवण्याचे आदेश दिले असले तरी, मर्यादित साठा ही चिंतेची बाब ठरत आहे.

भारताची परदेशावर भिस्त

भारताची एलपीजीची मागणी मोठी असून ती मुख्यत्वे आयातीवर अवलंबून आहे. जानेवारी २०२६ च्या आकडेवारीनुसार, भारताचे उत्पादन केवळ १.१५८ दशलक्ष टन होते, तर आयात २.१९२ दशलक्ष टन इतकी होती. भारताच्या एकूण गरजेपैकी ६२ ते ६५ टक्के गॅस आयात केला जातो, ज्यातील ९० टक्के पुरवठा हा पश्चिम आशियातील देशांमधून होतो.

पुरवठ्यात अडथळे का ?

१. होरमुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) : इराण आणि ओमानमधील हा मार्ग जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. युद्धामुळे या मार्गावरून प्रवास करणाऱ्या जहाजांचा विमा (War-risk insurance) १००० टक्क्यांनी महागला आहे, ज्यामुळे वाहतूक खर्च प्रचंड वाढला आहे.

२. व्यावसायिक गॅसला फटका: सरकारने घरगुती ग्राहकांना प्राधान्य दिल्याने हॉटेल आणि उद्योगांना लागणाऱ्या गॅसचा तुटवडा निर्माण झाला आहे. 'नॅशनल रेस्टॉरंट असोसिएशन ऑफ इंडिया'ने इशारा दिला आहे की, पुरवठा सुधारला नाही तर ५०-६० टक्के हॉटेल्स बंद पडू शकतात.

३. दरात वाढ: तुटवड्याच्या धास्तीने ग्राहकांनी 'पॅनिक बाइंग' सुरू केल्याने काळाबाजार वाढला आहे. तेल कंपन्यांनी घरगुती सिलेंडरच्या दरात ६० रुपये, तर व्यावसायिक सिलेंडरच्या दरात ११४.५ रुपयांची वाढ केली आहे.

साठवणुकीची समस्या

कच्च्या तेलाच्या तुलनेत एलपीजीची साठवणूक करणे तांत्रिकदृष्ट्या कठीण आणि खर्चिक असते. भारताकडे सध्या केवळ २२ दिवस पुरेल इतकाच (१.९ दशलक्ष टन) साठा करण्याची क्षमता आहे. जर युद्धाची परिस्थिती निवळली नाही, तर आगामी काळात गॅसची टंचाई अधिक तीव्र होऊ शकते.

व्यावसायिक गॅसचा तुटवडा आणि हॉटेल व्यवसाय संकटात

केंद्र सरकारने घरगुती स्वयंपाकाच्या गॅसचा पुरवठा विस्कळीत होऊ नये म्हणून रिफायनरीजना एलपीजी उत्पादन वाढवण्याचे आदेश दिले आहेत. मात्र, यामुळे व्यावसायिक वापराच्या (Commercial LPG) सिलेंडरचा पुरवठा विस्कळीत झाला आहे.

नॅशनल रेस्टॉरंट असोसिएशन ऑफ इंडिया (NRAI) ने इशारा दिला आहे की, जर व्यावसायिक गॅसचा पुरवठा लवकर सुधारला नाही, तर देशातील ५० ते ६० टक्के रेस्टॉरंट्स येत्या २ ते ३ दिवसांत बंद पडू शकतात. अनेक राज्यांमध्ये काळाबाजार रोखण्यासाठी व्यावसायिक सिलेंडरच्या वितरणावर निर्बंध लादण्यात आले आहेत.